BookWorm

2012-01-23T16:51:00.000+02:00

Entre aimer et abimer...

Ένα βιβλίo που έχει περάσει μέχρι στιγμής απαρατήρητo είναι το "Η ιστορία του έρωτα" (Διόπτρα, 2006 - μτφρ Πόλυ Μοσχοπούλου) πράγμα που μου προκάλεσε μεγάλη απορία διότι, εκτός του ότι η συγγραφέας του συγκαταλέγεται ανάμεσα στους 20 πιο υποσχόμενους συγγραφείς της Αμερικής κάτω των 40 ετών, πρόκειται για ένα συγκινητικό βιβλίο με λογοτεχνικές αρετές και "προκλητικά" τεχνάσματα που κρατούν τον αναγνώστη σε εγρήγορση. Δλδ, δεν μπορείς να το αφήσεις από τα χέρια σου πριν γυρίσεις και την τελευταία σελίδα.

Η Nicole Krauss "δανείζεται" τον τίτλο του βιβλίου της από ένα άλλο βιβλίο, το ομότιτλο “η ιστορία του έρωτα” που έγραψε ο Λέοπολντ Γκρούτσκι, ο Πολωνός πρωταγωνιστής του μυθιστορήματός της, όταν ήταν είκοσι χρονών. Ο Λέο γράφει για τον έρωτά του για την Άλμα Μερεμίνσκι, την συμμαθήτρια με την οποία ήταν ερωτευμένος. Ο έρωτάς τους αυτός θα διακοπεί με την εισβολή των Γερμανών στην Πολωνία. Οι γονείς της Άλμα την στέλνουν στην Αμερική παρά την θέλησή της και δίχως να γνωρίζει κανείς τους (ούτε οι γονείς, ούτε ο Λέο ή η ίδια) πως είναι έγκυος Για να σώσει το γραπτό του, ο Λέο το εμπιστεύεται στον φίλο του Ζβι Λίτβινοφ ο οποίος έχει ήδη νόμιμα χαρτιά και φεύγει για την Αμερική ενώ ο ίδιος μένει πίσω και καταφεύγει στο δάσος δίπλα στο Σλόνιμ, “μια πόλη που πότε ανήκε στην Πολωνία και πότε στην Ρωσσία”. Για να επιβιώσει τρώει ρίζες, ζωύφια, μικρά ζώα και ό,τι μπορεί να κλέψει από τα κελάρια των άλλων. Ο Λέο θα παραμείνει "αόρατος" στο δάσος για τριάμισι χρόνια αλλά με την εισβολή των ρώσικων τεθωρακισμένων θα βρεθεί σε στρατόπεδο εκτοπισμένων για έξι μήνες. Όταν θα βγει, θα ψάξει να βρει επαφές στην Αμερική και θα ταξιδέψει με σκοπό να βρει την Άλμα του. Και την βρίσκει. Η Άλμα, ωστόσο, έχει γεννήσει τον γιο τους και θεωρώντας τον νεκρό έχει παντρευτεί τον γιο του αφεντικού της στο εργοστάσιο όπου δούλευε και έχει ήδη δημιουργήσει οικογένεια μαζί του. Ο Λέο της προτείνει να πάνε -η Άλμα και ο γιος τους Ισαάκ- μαζί του αλλά η Άλμα αρνείται. Ο Λέο τότε αναζητά το βιβλίο του, το μόνο που του απέμεινε από εκείνη. Επικοινωνεί με τον Ζβι αλλά η γυναίκα του, η Ρόζα, τον ενημερώνει πως το χειρόγραφό του δεν υπάρχει γιατί καταστράφηκε σε μια πλημμύρα.

Ο Λέο αφηγείται την ιστορία του όντας σε μεγάλη ηλικία. Είναι ογδόντα, έχει κλείσει το κλειδαράδικο που διατηρούσε και δεν εργάζεται πλέον αλλά συνεχίζει να γράφει - μόλις ολοκλήρωσε το τέταρτό του βιβλίο (το "η ιστορία του έρωτα" είναι το τρίτο. Τα δύο που προηγήθηκαν τα πέταξε διότι η Άλμα που τα διάβασε του είπε πως δεν ήταν καλά.) Εκτός από την μοναξιά του και τον Μπρούνο Σουλτς, τον μοναδικό φίλο που έχει και που συνάντησε κατά τύχη, εκείνο που απασχολεί κυρίως τον Λέο είναι ο φόβος του μήπως πεθάνει μια μέρα δίχως να τον δει κανείς. Γι' αυτό κάθε, μα κάθε, μέρα σκαρφίζεται διάφορα καψόνια για να τραβά την προσοχή των ανθρώπων, άγνωστών του τις περισσότερες φορές: του υπαλλήλου στο κατάστημα με τα αθλητικά που τον στέλνει να του φέρει διάφορα παπούτσια ή του ντιλιβερά με το κινέζικο τον οποίο κάνει να περιμένει στην πόρτα ώσπου να βρει τάχα το πορτοφόλι του. Μέχρι που ποζάρει γυμνός σε σχολή ζωγραφικής ως μοντέλο.

Πίσω στην δεκαετία του '60 (αν δεν κάνω λάθος), ο Ντέιβιντ Σίνγκερ, ένας Ισραηλινός που έχει φύγει από το κιμπούτζ και ταξιδεύει για να βρει τον προσανατολισμό του, θα “ξετρυπώσει” ένα ταλαιπωρημένο βιβλίο σ'ένα παλαιοβιβλιοπωλείο στην Χιλή και θα το δωρίσει στην αγαπημένη του Σάρλοτ. Είναι το “η ιστορία του έρωτα” του Ζβι Λίτβινοφ και είναι γραμμένο στα ισπανικά. Η Σάρλοτ, που έχει αφήσει τις σπουδές της στην Οξφόρδη για να είναι κοντά στον Ντέιβιντ, μαθαίνει ισπανικά και διαβάζει λίγο-λίγο το βιβλίο. Οι δύο τους θα λατρέψουν το ιδιότυπο μυθιστόρημα και θα δώσουν στην κόρη τους το όνομα της Άλμα Μερεμίνσκι. Είναι ήδη εγκαταστημένοι μόνιμα στις ΗΠΑ όταν, λίγο αργότερα, ο Ντέιβιντ πεθαίνει. Η μικρή Άλμα είναι τεσσάρων χρονών και ο αδελφός της, Μπερντ, αρκετά μικρότερος. Τα δυο παιδιά μεγαλώνοντας θα προσπαθήσουν με διάφορους τρόπους να καλύψουν την απουσία του πατέρα τους. Η Άλμα, που στο βιβλίο την βρίσκουμε στην ηλικία των 15 χρόνων, θα αρχίσει να κρατά ημερολόγιο που το ονομάζει "Πως να επιβιώσεις στη Φύση" ενώ ο Μπερντ αγγιστρώνεται από την θρησκεία καιπότε νομίζει ότι είναι ένας από τους τριάντα έξι αγίους του Ιουδαϊσμού που κρατούν τον κόσμο ενωμένο και πότε ότι είναι η ενσάρκωση του Μεσσία. Είναι τόσο αφοσιωμένος σε τούτη την πίστη που για μήνες ολόκληρους πουλά σπιτική λεμονάδα με σκοπό να μαζέψει αρκετά χρήματα για να αγοράσει το εισιτήριο που χρειάζεται για να πετάξει στην Ιερουσαλήμ. Η Σάρλοτ παραμένει εντός πραγματικότητας μόνο λόγω δουλειάς - έχει γίνει μεταφράστρια.

Κάποια στιγμή η Σάρλοτ θα δεχθεί μια παραγγελία για να μεταφράσει το κείμενο από τα ισπανικά στα αγγλικά από έναν άγνωστο σ' αυτήν συγγραφέα, τον Τζάκομπ Μάρκους. Η πρόταση αρχικά τής φαίνεται ύποπτη διότι το ποσό της αμοιβής της είναι μεγάλο ($100.000) συμφωνεί όμως για την μετάφραση μετά την αιτιολογία που της εξομολογείται ο Τζ. Μάρκους: το βιβλίο έχει μεγάλη συναισθηματική αξία γι' αυτόν διότι τού το διάβαζε η μητέρα του όταν ήταν μικρός. Η Άλμα Σίνγκερ που διαβάζει το γράμμα του Τζ. Μάρκους μπαίνει αμέσως σε περιπέτειες: αφενός προσπαθεί να φέρει τον άγνωστο συγγραφέα σε επαφή με την μητέρα της με σκοπό οι δυο τους να δημιουργήσουν μια ρομαντική σχέση κι έτσι η Σάρλοτ να βγει από την κατάθλιψή της. Και κατόπιν, όταν θα διαβάσει τα μεταφρασμένα κεφάλαια του βιβλίου, συμπεραίνει πως η Άλμα Μερεμίνσκι είναι υπαρκτό πρόσωπο και αποφασίζει να την βρει.

Αυτό είναι το δεύτερο βιβλίο της Νικόλ Κράους κι έκανε μεγάλη αίσθηση με την κυκλοφορία του - πολλές εγκωμιαστικές κριτικές και μία θέση στην μικρή λίστα του Orange Prize for Fiction. Η ίδια, ωστόσο, λέει πως η συγγραφή του βιβλιου ήταν τόσο έντονα προσωπική που αναρωτιόνταν εάν η ιστορία θα άρεσε και σε κάποιον άλλο εκτός από την ίδια. Είναι φανερό πως η συγγραφέας, ένα από τα χρυσά παιδιά του Στάνφορντ με σπουδές και στην Οξφόρδη, άντλησε υλικό από την οικογένειά της - το βιβλίο άλλωστε φέρει στην πρώτη σελίδα αφιέρωση "Στους παππούδες και τις γιαγιάδες μου". Η γιαγιά της, από την πλευρά του πατέρα της, όπως η ίδια διηγείται, ήταν στην Νυρεμβέργη και από εκεί κατέληξε σ' ένα στρατόπεδο εκτοπισμένων στην Πολωνία όπου συνάντησε έναν γιατρό. Εκείνος την βοήθησε να φτιάξει τα χαρτιά της για να βγει από το στρατοπέδου ως συνοδός στην τελευταία μεταφορά παιδιών στο Λονδίνο. Οι γονείς της πέθαναν και υπέθεσε πως πέθανε και ο γιατρός. Χρόνια αργότερα (αφότου η γιαγιά της Κράους είχε παντρευτεί και μετοικήσει στις ΗΠΑ) έλαβε γράμματά του από την Νότιο Αμερική. Η γιαγιά της ποτέ δεν απάντησε σ'εκείνα τα γράμματα του γιατρού, επιλέγοντας να μην περιπλέξει την αφοσίωσή της στη νέα της οικογένεια. Είναι μία επιλογή που προκαλεί στην Κράους θλίψη αλλά και θαυμασμό.

Από την μια, λοιπόν, διαβάζουμε για την ταπεινή πραγματικότητα ενός ανθρώπου που επέζησε από το Ολοκαύτωμα, τη φθορά της ζωής, την μοναξιά, το ανεκπλήρωτο, την απώλεια και τον θάνατο που κάνει τηνεμφανισή του παντού: από την οικογένειά του Λέο στην διάρκεια της γερμανικής κατοχής, περνά στον πατέρα της μικρής Άλμα, στην ίδια την μεγάλη Άλμα, στον Ισαάκ και φτάνει μέχρι τον ίδιο τον Λέο. Και από την άλλη υπάρχει ο έρωτας. Ή η αγάπη, πείτε το όπως θέλετε - στην αγγλική γλώσσα η λέξη "love" αποδίδει και τις δύο έννοιες. Στο βιβλίο άλλωστε υπάρχουν όλες οι αποχρώσεις της: η αγάπη μεταξύ φίλων, εκείνη μεταξύ συγγενών, μεταξύ αδελφών και φυσικά μεταξύ εραστών και συντρόφων. Ωστόσο, entre aimer et abimer, il n'y a qu'une lettre de difference, le petit “b” de la beaute - και η Νικόλ Κράους περιγράφει καθαρά τούτη την ομορφιά των αληθινών συναισθημάτων και της ανθρώπινης υπόστασης. Δίνει με μεγάλη τρυφερότητα, χιούμορ και οξυδέρκεια λεπτομέρειες και σκηνές που αποτυπώνουν την επιμονή, τη δράση και το θράσος των πολύ προηγούμενων γενεών για τη ζωή, κάτι που μπορούμε κι εμείς να διαπιστώσουμε από τους "προπολεμικούς" συγγενείς μας. Η Κράους ασχολείται ακόμη και με τις πολλές εκδοχές του ψέματος. "Μ' ενδιαφέρει η έννοια του αναπόφευκτου ψέματος, εκείνου που λες για να αποζημιώσεις κάποιον για την σκληρότητα του κόσμου" λέει.

Οι δύο παράλληλες αφηγήσεις πλέκονται όμορφα αλλά εύκολα τις διακρίνει κανείς από τις μικρές εικόνες που χρησιμοποιούνται σε κάθε κεφάλαιο - μία καρδιά για του Λέο και μία πυξίδα για εκείνη της μικρής Άλμα. Ανάμεσα σ' αυτές τις αφηγήσεις παρεμβάλλονται κεφάλαια από το "η ιστορία του έρωτα", το μυθιστόρημα του Λέο. Τα αποσπάσματα αυτά είναι πραγματικά ξεχωριστά διότι αν μη τι άλλο έχουν ένα εντελώς διαφορετικό ύφος γραφής - μαγικός ρεαλισμός έως υπαρξιακός ιμπρεσιονισμός από έναν άνθρωπο που γνώρισε κι επέζησε της Γερμανικής θηριωδίας.

Ο μικρός Μπερντ θα παίξει κι αυτός έναν σημαντικό ρόλο στην πλοκή. Όταν λείπει η Άλμα από το σπίτι, μιλά στο τηλέφωνο με τον Τζάκομπ Μάρκους ο οποίος του δίνει ένα μήνυμα για την αδελφή του γεμάτο πληροφορίες που αποκαλύπτουν μέσες-άκρες βασικά στοιχεία της έρευνας της Άλμα. Μέσα στην σύγχυσή του, ο Μπερντ θα βρει αφορμή για να κάνει μια καλή πράξη δίχως να το ξέρει κανείς - στέλνει από μία επιστολή στον Λέο Γκρούτσκι και στην αδελφή του ορίζοντας την ώρα και τον τόπο συνάντησής τους. Έτσι ο Λέο και η Άλμα Σίνγκερ θα συναντηθούν, τελικά, σ'ένα πάρκο αν και μέχρι να αναγνωρίσουν ο ένας τον άλλο και να καταλάβουν το πως και γιατί, η όλη συνάντηση θα κινδυνεύσει με αποτυχία.

Το “η ιστορία του έρωτα” είναι ένα κείμενο, ή καλύτερα πολλά κείμενα συρραμένα με εξαιρετικό και πρωτότυπο τρόπο. Δίχως ίχνος μελοδραματισμού είναι ένα βιβλίο από τα πιο γενναιόδωρα που έχω διαβάσει. Καθόλου τυχαίο που -τηρουμένων των αναλογιών- μου θύμησε το "Στο τέλος της γης". Ειλικρινά όμως, η ελληνική έκδοσή του το αδικεί. Ελπίζω το πιο πρόσφατο βιβλίο της Nicole Krauss, το Great House, που αναμένεται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά εντός του Φεβρουαρίου να τύχει καλύτερης αντιμετώπισης, εκδοτικής και αναγνωστικής.

Σημείωση: Αν και απέχω από τις συγκρίσεις μεταξύ βιβλίων και κινηματογραφικών μεταφορών τους ωστόσο, είμαι αρκετά περίεργη να δω την κινηματογραφική μεταφορά αυτού του βιβλίου που θα βγει στις αίθουσες -σύμφωνα με τις ανακοινώσεις- το 2012. Θα τη σκηνοθετήσει ο Αλφόνσο Κουαρόν ο οποίος έχει στο παλμαρέ του το "Μεγάλες Προσδοκίες" κι αυτό προνηνύει κάτι ιδιαίτερο. Ο πρώτος πίνακας είναι το "Σύννεφο" και ο τρίτος το "Εραστές στο δάσος" - και τα δύο του Γκέρχαρντ Ρίχτερ. Ο δεύτερος πίνακας είναι το "Πορτραίτο ενός γηραιού κυρίου" και ανήκει στον Ίγκον Σίλε ενώ ο τέταρτος πίνακας είναι το "Ανθρώπινη συνθήκη" του Ρενέ Μαγκρίτ. Στην ασπρόμαυρη φωτό η συγγραφέας.

2012-01-16T13:23:00.000+02:00

"To have access to literature, world literature, was to escape the prison of national vanity, of philistinism, of compulsory provincialism, of inane schooling, of imperfect destinies and bad luck. Literature was the passport to enter a larger life; that is, the zone of freedom.

Literature was freedom. Especially in a time in which the values of reading and inwardness are so strenuously challenged, literature is freedom."

Susan Sontag

Frankfurt Book Fair speech (2003)

2012-01-12T16:52:00.000+02:00

Happiness depends upon ourselves

Aristotle

Εάν υπήρχε κάποιο βραβείο καλών προθέσεων θα έπρεπε σίγουρα να απονεμηθεί στο “Η υπόσχεση της ευτυχίας” του Justin Cartright (Πάπυρος, 2008 - μτφρ. Διονυσία Ρώντα) κι αυτό διότι αν κι έχει όλα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να το κάνουν ένα εξαιρετικό ανάγνωσμα, κάπου το εγχείρημα προδίδει ένα είδος αστάθειας κι ευκολία.

Η υπόθεση του βιβλίου περικλείει όλα τα μέλη μιας μεσοαστικής αγγλικής οικογένειας στο Λονδίνο των '00 η οποία προσπαθεί να χειριστεί με ψυχραιμία το γεγονός της αποφυλάκισης της μεγαλύτερης κόρης.

Η Τζούλιετ, η χαϊδεμένη κόρη του Τσαρλς και της Δάφνης Τσαντ, η Τζου-Τζου τους, το παιδί-υπόδειγμα με την άριστη διαγωγή και τις σπουδές στα καλύτερα ακαδημαϊκά ιδρύματα και ινστιτούτα της χώρας, μία από τις ηγετικές φυσιογνωμίες στον χώρο της τέχνης και ειδικός στα βιτρώ του Τίφφανυ, καταδικάστηκε πριν δύο χρόνια σε φυλάκιση με την κατηγορία της κλεπταποδοχής και πώλησης ενός διάσημου έργου τέχνης. Από εκείνη τη στιγμή, η οικογένεια ζει στην σκιά του γεγονότος και ο πατέρας της Τζούλιετ το θεωρεί την αιτία της πτώσης τους από την κορυφή της μεσοαστικής πυραμίδας όπου βρίσκονταν. Στην πραγματικότητα, όμως, η ηθική πτώση της οικογένειας συνέπεσε με την αρχή της επερχόμενης οικονομικής κρίσης όταν ο Τσαρλς, λογιστής σε μία από τις μεγαλύτερες λογιστικές εταιρείες του Λονδίνου με το αντίστοιχο κύρος και (οικονομικές) παροχές, απολύεται λόγω συγχώνευσης της εταιρείας και των περικοπών που επιβάλλονται. Εγκαταλείπει, τότε, τη ζωή του στο βόρειο Λονδίνο και μετακομίζει με την γυναίκα του σ'ένα χωριό της Κορνουάλης όπου περνάει τον καιρό του παίζοντας γκολφ και “μαλώνοντας” με τα κουνέλια της περιοχής που βρίσκουν καταφύγιο στον κήπο του. Η Δάφνη, πρότυπο της comme il faux μητέρας και συζύγου, δέχεται αδιαμαρτύρητα την αλλαγή και προσπαθεί να αντλήσει ευχαρίστηση από την ανθοδετική και τον ανθοστολισμό της τοπικής εκκλησίας όταν δεν κάνει -αποτυχημένες- απόπειρες μαγειρικής.

Η αποφυλάκιση της Τζούλιετ από τις αμερικανικές φυλακές και η επιστροφή της στην πατρίδα (η Τζούλιετ ζούσε κι εργάζονταν στην Νέα Υόρκη) γίνεται η αφορμή για την επανασύνδεση της οικογένειας. Γίνεται επίσης δυναμικός καταλύτης στην ζωή τους που αλλάζει για ακόμη μία φορά. Ο Τσαρλς αρχίζει και τα χάνει από το άγχος και την πικρία που νιώθει για το ότι η αγαπημένη του Τζου-Τζου τους κατέστρεψε - κάνει ατέλειωτες μοναχικές πορείες στα τριγύρω μονοπάτια βάζοντας σε κίνδυνο την ζωή του με διάφορες απερισκεψίες και "ανακουφίζεται" στον τάφο του διάσημου ποιητή Μπέτζεμαν αδιαφορώντας για τον περίγυρο. Η Δάφνη καταπιέζει τις ανησυχίες της και βρίσκει νόημα στο να σχεδιάζει την ομαλή ένταξη της Τζούλιετ στη ζωή του χωριού χρησιμοποιώντας γι' αυτό τον γάμο του γιου τους. Και η Σόφι, η μικρότερη κόρη, θα εγκαταλείψει την αναρχία που ζει καθώς θα συνειδητοποιήσει ότι δεν την ικανοποιεί πλέον, δεν τη βγάζει πουθενά - στα είκοσι τρία της εργάζεται σε μια διαφημιστική εταιρεία στο Λονδίνο διατηρώντας σχέση με τον κατά πολύ μεγαλύτερό της και παντρεμένο εργοδότη της. Έχει ήδη προλάβει να αποβληθεί από την σχολή που φοιτούσε λόγω παραβατικής συμπεριφοράς, βλ. χρήση ναρκωτικών,

Εκείνος που επιβιώνει από αυτήν την δίνη της Πτώσης είναι το δεύτερο παιδί της οικογένειας που θα αποδειχθεί στυλοβάτης της και θα αποκαταστήσει το χαμένο κύρος. Αυτοδημιούργητος επιχειρηματίας στα 28 του και με μεγάλη οικονομική επιφάνεια (η εταιρία του κάνει χρυσές δουλειές πουλώντας κάλτσες μέσω διαδικτύου), ο Τσάρλι είναι εκείνος που θα παραλάβει την Τζούλιετ από την φυλακή και θα φροντίσει με πολύ διακριτικότητα και τρυφερότητα την επανασύνδεση της αδερφής του με το καινούργιο παρόν.

Το “Η υπόσχεση της ευτυχίας” θεωρήθηκε η ευρωπαϊκή απάντηση στις “Διορθώσεις” του Αμερικανού Τζόναθαν Φράνζεν και αυτός είναι ένας λόγος που το διάβασα. Δίχως να έχω διαβάσει -ακόμη- τις "Διορθώσεις" για να το διαπιστώσω μπορώ να πω ότι "Η υπόσχεση..." δίνει αρκετή τροφή για σκέψη. Διαθέτει πάρα πολλές ιδέες και παρατηρήσεις για την ηθική, την οικογένεια, την θρησκεία, την τέχνη, την δικαιοσύνη, την συμβίωση, την αγάπη και τον έρωτα και μπορεί άνετα να θεωρηθεί μία καίρια καταγραφή της πορείας και των ηθών μιας μέσης βρετανικής οικογένειας -και μέσω αυτής της ίδιας της κοινωνίας στην Βρετανία και κατ' επέκταση και της υπόλοιπης Ευρώπης- βάσει των στοιχείων της καθημερινότητας και των λεπτομερειών της. Ο Τζάστιν Κάρτραϊτ περιγράφει με ιδιαίτερη επιμονή την αποσύνθεση της "βρετανικότητας", την γρήγορη κοινωνική ανέλιξη, την ματαιότητα της απόκτησης -μόνο- υλικών αγαθών. Θίγει το θέμα ταμπού του ερωτικού συναισθήματος που νιώθει ο Τσαρλς για την πρωτότοκη κόρη του και ασχολείται -μεταξύ άλλων- με την θέση της γυναίκας, την διαφορετικότητα των φύλων, την (γενική) έλλειψη επικοινωνίας, το χάσμα των γενεών έως και την σημερινή αποξένωση των νέων από τα εγκόσμια με την "βοήθεια", βεβαίως, του διαδικτύου.

Το βιβλίο διαθέτει επίσης μια αίσθηση αστυνομικού μυθιστορήματος μιας και το έγκλημα που διέπραξε η Τζούλιετ αποκαλύπτεται σε όλη του τη διάσταση λίγο λίγο - ενώ αρχικά η Τζούλιετ παραδέχεται πως ό,τι έκανε το έκανε για να βοηθήσει τον Ρίτσι, έναν τριτοκλασάτο γκαλερίστα με τον οποίο είχε σχέση, να μην χρεοκοπήσει, ο συγγραφέας, με φλασμπακς που σου εντείνουν την περιέργεια, αποκαλύπτει την πραγματική αιτία πίσω από πράξη της αυτή όπως επίσης φανερώνει την κακοδικία της υπόθεσης και τους διάφορους εξωδικαστικούς παράγοντες που οδήγησαν την Τζούλιετ στην φυλακή (πχ. η άμετρη φιλοδοξία ενός ντετέκτιβ για προαγωγή τον έκανε να διαστρεβλώσει τα στοιχεία εναντίον της).

Ο Τζάστιν Κάρτραϊτ δημιουργεί ένα ζεστό κι αληθινό πορτραίτο της οικογένειας και σε κάνει να ενδιαφερθείς για τον καθένα τους διαβάζοντας με όρεξη το παρακάτω. Η γραφή του, που θα πρέπει να είναι προσεγμένη στο πρωτότυπο (η ελληνική μετάφραση μου έδωσε την αίσθηση ότι ήθελε κι άλλη επιμέλεια), και το χιούμορ συμβάλλουν, επίσης, πολύ σε μια ανάγνωση χωρίς εμπόδια - οι σουρρεαλιστικοί διάλογοι και η γλώσσα των νέων έχουν μια φρεσκάδα και απαλύνουν τις πραγματικά δύσκολες στιγμές της πλοκής. Ωστόσο. Αρκετές φορές ένιωσα πως ο συγγραφέας χρησιμοποιούσε το χιούμορ ως μέσο διαφυγής από αυτές ακριβώς τις στιγμές, ήταν γι' αυτόν κάτι σαν μοχλός επέμβασης εκεί που θα περίμενε κανείς πως θα εμβαθύνει. Ειλικρινά, όμως, δεν ξέρω αν τούτη η εμφανής αμηχανία του Κάρτραϊτ είναι που με ενόχλησε περισσότερο ή ο κατευναστικός επίλογος.

Το βιβλίο τελειώνει με την αισιόδοξη παραδοχή πως η ευτυχία είναι κάτι το απολύτως απτό κι εφικτό. Μετά από τις απαραίτητες εξηγήσεις που δίνονται μεταξύ των μελών της οικογένειας, οι πικρίες διαλύονται και ο καθένας κάνει τις επιλογές του: η Σόφι επιλέγει να ακολουθήσει έναν πιο κατασταλαγμένο, σταθερό, τρόπο ζωής, η Τζούλιετ βρίσκει και πάλι την θέση της στον κόσμο και στην αγάπη δίπλα στον Ντέιβις και ο Τσάρλς και η Δάφνη οργανώνουν τον τέλειο γάμο για τον Τσάρλυ και την έγκυο συμβία του.

Και ναι μεν συμφωνώ με το ότι η επικοινωνία είναι μια δύσκολη υπόθεση αλλά αναγκαία και πως η ευτυχία είναι στο χέρι μας, ωστόσο, το γεγονός ότι στο τέλος ο Τσάρλυ παντρεύεται έχοντας σοβαρές αντιρρήσεις (από τις πολυέξοδες και φανταχτερές διακοσμήσεις έως τον τρόπο που φέρεται η κοπέλα του, κάτι που μπορεί να μεταφραστεί και ως αμφιβολία για εκείνη που θα παντρευτεί) χωρίς όμως να τις εκφράσει σε εκείνους που τους αφορούν ή να κάνει κάτι γι' αυτό που δεν εγκρίνει, με κάνει να αναρωτιέμαι για τo πόσο η ευτυχία, τελικά, εξαρτάται από τους άλλους.

Σημείωση: Η πρώτη εικόνα είναι το διαφημιστικό πόστερ της βραβευμένης ταινίας "Junebug" που πραγματεύεται από άλλη, αμερικανική, οπτική -και πιο επιτυχημένα νομίζω- τα ίδια σχεδόν θέματα (δλδ οικογένεια-τέχνη-θρησκεία-έρωτας-εαυτός-συμβίωση). Η εικαστική εγκατάσταση της δεύτερης φωτογραφίας ανήκει στην Δήμητρα Πανουργιά, έχει τίτλο "Λαβύρινθος - Τριαντάφυλλο" και αποτελεί σχόλιo της εικαστικού για την ανθρώπινη κατάσταση. Μια εκδοχή της βρίσκεται στο εξώφυλλο του βιβλίου.

2012-01-07T20:43:00.000+02:00

Στιγμιότυπα

...του σώματος μπορούν να θεωρηθούν τα 36 διηγήματα της Έλενας Πέγκα που βρίσκονται συγκεντρωμένα σ' ένα βιβλίο με τον τίτλο "Σφιχτές ζώνες και άλλα δέρματα" (Άγρα, 2011).

Μπαρόκ. Βρίσκεσαι στο Τορίνο. Τριγυρνάς με το ποδήλατο μέσα στην πόλη, κοιτάζεις κήπους πίσω από καγκελόπορτες.Θυμάσαι; Το Τορίνο είναι μπαρόκ πόλη. Βλέπεις παντού παλιά κτίρια, αρμονικά, σαν κοσμήματα, σαν δαντέλα. Εικόνες σαν μέσα από παλιές κιτρινισμένες καρτ-ποστάλ.
Μπαρόκο στα πορτογαλέζικα σημαίνει ακανόνιστου σχήματος μαργαριτάρι, όχι σφαιρικό. Στην Φιλοσοφία, Μπαρόκο σημαίνει απατηλός συλλογισμός. Χρησιμοποιείς καμπύλες και τολμηρούς απροσδόκητους συνδυασμούς αντιθέτων, με στόχο μια αίσθηση αρμονίας.
Με το ποδήλατο κάνεις βόλτες γύρω γύρω. Σταματάς, κοιτάς, συνεχίζεις. Γυρίζεις γύρω γύρω αργά πολύ αργά σε ένα φλας μπακ μέσα. Η ταινία έχει κιτρινίσει. Όλα έχουν παλιώσει. Ένα ποτήρι άδειο. Δύο. Δύο άνθρωποι τώρα τώρα συναντήθηκαν, δαγκώνουν το ένας τα χείλη του άλλου, φιλιούνται τώρα τώρα. Σταματάς, κοιτάς. Ένα ηλιοβασίλεμα, ένα ωραίο ηλιοβασίλεμα σε ένα κίτρινο ποτάμι. Βάρκες στο κίτρινο ποτάμι, γλιστρούν ήσυχα, αργά πολύ αργά σε ένα φλασ μπακ μέσα. Η ταινία έχει κιτρινίσει. Όλα έχουν παλιώσει. Δες τί πολλά φορέματα. Φόρεσέ τα όλα, φόρεσέ τα. Το ένα πάνω στο άλλο. Ανέβα έτσι πάνω στο ποδήλατο. Συνέχισε. Δεν μπορείς να σταματήσεις. Φόρεσε τη ζώνη. Σφίξ' τη γύρω από τα φορέματα. Κάνε ποδήλατο γύρω από σένα, από τα φορέματα, γύρω από τη ζώνη. Σφίξ' τη. Κοίτα το ποτάμι. Σφίγγει την πόλη. Συνέχισε. Δεν μπορείς να σταματήσεις.

Η Έλενα Πέγκα είναι περισσότερο γνωστή ως θεατρική συγγραφέας και σκηνοθέτης γι' αυτό ξαφνιάστηκα που είδα το όνομά της στο εξώφυλλο. Ωστόσο, αυτή η συλλογή διηγημάτων είναι η τρίτη της εμφάνιση στο λογοτεχνικό "σανίδι". Η γλώσσα της γι' αυτό είναι πυκνή και κατά έναν τρόπο οριοθετημένη, ίσως από τον χρόνο που σε ένα θεατρικό έργο είναι δεδομένος - στο κείμενο ο λόγος είναι κοφτός και κυλά γρήγορα από το ένα καρέ στο άλλο, από τον ένα τόπο στον άλλο - από τη Νέα Υόρκη, στο Λος Άντζελες, στο Μεξικό, στους άδειους δρόμους του Βόρειου Λονδίνου, στη γειτονιά της Βαστίλης και στο κέντρο της Αθήνας, στο Βελιγράδι, στο Βερντούνο (ένα χωριό στην Ιταλία), σ΄ένα καράβι στο Βόσπορο.

(....) Και έπειτα είναι και τόσες άλλες αποστάσεις. Διάδομοι εκατοντάδων ετών φωτός. Δρόμοι που διασχίζει μία πέτρα για να γίνει κυκλαδίτικο ειδώλιο, για να γίνει μια γυναίκατου Πικάσσο. Και να μείνει έτσι. Γλυπτό που εκπέμπει τις συναντήσεις που είχε άλλοτε, όταν ήταν πέτρα, και τις σχέσεις που είχε πριν γίνει γλυπτό.

Το ότι το ύφος της είναι έντονα θεατρικό δεν αφαιρεί από τα κείμενα τον ερωτισμό τους, τη μουσικότητα, την συνοχή του λόγου. Η συγγραφέας συλλαμβάνει ανθρώπινα σώματα σε στιγμές κενού αλλά και πληρότητας, σε άγονους εσώτερους τόπους αλλά και σε συνθήκες υγρασίας. Εστιάζει στην απόσταση που έχουν από αυτό που ζουν, στις σκέψεις και τα συναισθήματα που προκαλούν. Στις συνεχείς στάσεις και απορίες που εκφράζουν για την ανθρώπινη ύπαρξη, τον χρόνο, την μνήμη. Για την διαχείριση της αποτυχίας, της καθημερινότητας και εκείνων των καταστάσεων που απλώς δεν βγάζουν νόημα.

(...) Οι κερασιές στον κήπο του γείτονα έχουν χρόνια να δώσουν καρπούς. Μπαίνουν τέσσερις άντρες με βέργες. Μπαίνουν στον κήπο του γείτονα τώρα, μαζί με τη βροχή. Ήρθαν να πειθαρχήσουν τα δέντρα με σκοπό να τα κόψουν αν δεν ανθίσουν. Βλέπω τους άντρες να χτυπούν τα δέντρα. Βλέπω τη βροχή να χτυπά τους άντρες.

Διάβασα τα κείμενα αυτά με μια ανάσα γιατί τα περισσότερα είναι συνειρμικά και σύντομα. Μου άρεσαν διότι είναι, επίσης, αντισυμβατικά και αν μη τι άλλο, δείχνουν ότι η ζωή είναι μια διαρκής κίνηση.

Σημείωση: Η εικόνα είναι από το εξώφυλλο του βιβλίου. Το πρώτο απόσπασμα είναι το διήγημα "Τη ζώνη", το δεύτερο κείμενο είναι απόσπασμα του διηγήματος "Διάδρομοι" και το τρίτο από το διήγημα "Ροζ εφιαλτικό".

2012-01-03T09:28:00.000+02:00

"...letters mingle souls; for, thus

friends absentspeak".

JohnDonne

Η πρώτη ανάρτηση της χρονιάς είναι για ένα βιβλίο που σφύζει από ζωή κι αυτό διότι είναι αδύνατον να αναφερθείς στο 84, Charing Cross Road (Πόλις, 2004) ή να προσπαθήσεις να περιγράψεις το περιεχόμενό του δίχως να μιλήσεις για την ζωή της συγγραφέως του, της Helen Hanff. Ο λόγος απλός: το βιβλίο τούτο είναι η ίδια η ζωή της. Για την ακρίβεια, πρόκειται για την αλληλογραφία που αντάλλαξε η συγγραφέας με το παλαιοβιβλιοπωλείο Marks & Co στο Λονδίνο, που βρίσκονταν κάποτε στην πιο πάνω διεύθυνση απ' όπου πήρε τον τίτλο του το βιβλίο.

Η Αμερικανίδα Χέλεν Χανφ ξεκίνησε την πορεία της με την φιλοδοξία να γίνει θεατρικός συγγραφέας και για αρκετά χρόνια έγραφε θεατρικά έργα αλλά χωρίς αντίκρυσμα. Κάποια στιγμή κέρδισε το φημισμένο διαγωνισμό θεατρικού έργου του Theater Guild of New York ωστόσο, παρ' όλο που τα γραπτά της εγκωμιάσθηκαν και από θεατρικούς παραγωγούς του Broadway, ποτέ δεν ανέβηκαν στο σανίδι. Έτσι η Χανφ στράφηκε στην συγγραφή τηλεοπτικών σειρών, εγκυκλοπαιδικών άρθρων και ιστορικών βιβλίων για παιδιά για να εξασφαλίσει τα προς το ζην. Δεοδομένων της βιβλιοφιλίας και της οικονομικής στενότητάς της, η Χέλεν Χανφ ψάχνει για σπάνια λογοτεχνικά βιβλία που η τιμή τους δεν θα είναι απαγορευτική. Σ' ένα περιοδικό διαβάζει την αγγελία των Marks & Co κι αποφασίζει να τους γράψει.

“(...) Είμαι μια φτωχή συγγραφέας που αγαπά τα παλιά βιβλία, όμως είναι αδύνατον να βρω όλα όσα χρειάζομαι στα εδώ βιβλιοπωλεία – εκτός κι αν καταφύγω σε πανάκριβες σπάνιες εκδόσεις ή στα θλιβερά, καταλερωμένα σχολικά αντίτυπα που διαθέτουν οι Barnes & Nobles.
Εσωκλείω έναν κατάλογο με τις πιεστικές μου ανάγκες. Αν έχετε μεταχειρισμένα (αλλά σε καλή κατάσταση) αντίτυπα των βιβλίων που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, σε τιμή όχι μεγαλύτερη των 5 δολαρίων το ένα, έχετε την καλοσύνη να θεωρήσετε την επιστολή μου ως παραγγελία και να μου τα στείλετε;”

Η επιστολή στάλθηκε στις 5 Οκτωβρίου 1949 και θα αποτελέσει την αρχή μιας πολύχρονης αλληλογραφίας όπου μεταξύ της Χέλεν Χανφ και του Φρανκ Ντοέλ, του υπεύθυνου πωλήσεων του καταστήματος και "προσωπικού βιβλιοπρομηθευτή" της, γίνεται λόγος (και οι αντίστοιχες παραγγελίες σε βιβλία) για πλήθος Άγγλων κλασικών κυρίως λογοτεχνών και ποιητών αλλά και ζωγράφων και συνθετών. Ωστόσο, η ολιγοσέλιδη αυτή νουβέλα δεν είναι κάτι βαρύ ή δυσανάγνωστο.

Αντίθετα, πρόκειται για ένα από τα πιο "ζωντανά" και πηγαία βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ μου - οι επιστολές δεν έχουν υποστεί την παραμικρή επεξεργασία, λογοκρισία ή εξωραϊσμό για την έκδοσή τους, πράγμα που σημαίνει πως η γλώσσα και οι εκφράσεις της Χέλεν Χανφ, του Φρανκ Ντοέλ και των υπολοίπων που αλληλογραφούν σποραδικά με την συγγραφέα είναι αυθεντικές και αντανακλούν την εποχή τους - μια εποχή με στερήσεις σε όλα τα επίπεδα, πολύ περισσότερο δε σε βασικά είδη διατροφής. Αυτό όμως δεν φαίνεται να απασχολεί κανέναν από τους δύο κι έτσι, εκτός από το ειλικρινές πάθος τους για τα βιβλία και τις παλιές εκδόσεις, η Χέλεν και ο Φρανκ "συζητούν", μεταξύ άλλων, για τους Μπρούκλιν Ντότζερς και το πώς φτιάχνεται η πουτίγκα Γιόρκσιρ, σχολιάζουν την στέψη της Βασίλισσας Ελισάβετ ΙΙ και την επανεκλογή του Ουίνστον Τσώρτσιλ στην πρωθυπουργία της Βρετανίας, και μοιράζονται καθημερινές κι ασήμαντες λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής τους. Κι όλα τούτα διατυπώνονται με έναν τόσο αλέγκρο, σπινθηροβόλο και παιγνιώδη λόγο από την μεριά της Χέλεν που κάνει τον Φρανκ να φαίνεται αστείος μέσα από τα γεμάτα βρετανική τυπικότητα γράμματά του.

Η τελευταία επιστολή έχει ημερομηνία Οκτώβριος 1969 και πληροφορεί την Χέλεν για τον αναπάντεχο θάνατο του Φρανκ. Το νέο έρχεται σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής της συγγραφέως η οποία αμφισβητεί τον εαυτό της, τον έχει σχεδόν εκμηδενίσει - το κέφι της έχει χαθεί και το βάλάντιό της δεν της επιτρέπει κάποια βιβλιοφιλική αγορά. Στρέφεται, τότε, στα γράμματά της με την σκέψη να τα εκδώσει ως ένα είδος φόρου μνήμης στον Φρανκ και στην μακράς διαρκείας φιλία τους. Η σκέψη της θα πάρει σάρκα και οστά μέσα σε λίγους μήνες και θα την αφήσει έκπληκτη με την ενθουσιώδη ανταπόκριση που έχει από το κοινό. Όχι μόνο το αναγνωστικό αλλά και το θεατρικό μιας και το βιβλίο, κατάλληλα διασκευασμένο, θα ανέβει με μεγάλη επιτυχία στο West End. Αργότερα, θα διασκευαστεί και για την τηλεόραση και για τον κινηματογράφο. Θαυμάσιο twist of fate, δεν νομίζετε;

Στην διάρκεια αυτών των είκοσι χρόνων που μεσολαβούν μέχρι την τελευταία επιστολή που ανταλλάσσουν, η Χέλεν Χανφ θα συνδεθεί προσωπικά, έστω και δι'αλληλλογραφίας, και με το υπόλοιπο προσωπικό του παλαιοβιβλιοπωλείου νιώθοντας ένα είδος οικειότητας και φροντίδας γι' αυτούς που θα της δώσει το θάρρος να τους στέλνει συνεχώς πακέτα με νάυλον καλσόν και φαγώσιμα, κυρίως αβγά και κρέας - στην μεταπολεμική Βρετανία τα πάντα μοιράζονταν με κουπόνια και οι αποστολές της Χανφ είναι κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτες από τους Λονδρέζους φίλους της. Τα γράμματά τους, γράμματα που μαρτυρούν μια εποχή στην κυριολεξία περιορισμένη, είναι έκφραση ειλικρινούς ευγνωμοσύνης.

Η νουβέλα είναι ουσιαστικά ένα βιβλίο που μιλά για την έλλειψη και την επάρκεια - βιβλίων ή και αγαθών. Για την προσμονή και την ανταπόκριση - οι λευκές σελίδες που παρεμβάλλονται είναι σαν να μαρτυρούν την ανυπομονησία της Χέλεν για την επόμενη απάντηση/αποστολή βιβλίων και είναι αυτές που υποβάλλουν το ίδιο συναίσθημα και στον αναγνώστη για το τι θα γίνει παρακάτω. Η ψυχική γενναιοδωρία είναι παραπάνω από έκδηλη στις σελίδες του και το ανεπιτήδευτο της γλώσσας είναι τόσο δυνατό και απολαυστικό που οι επιστολές διαβάζονται "νεράκι". Με τον ίδιο τρόπο διαβάζεται και το εξαιρετικό επίμετρο της Κατερίνας Σχινά που "κλείνει" την έκδοση.

Πάνω απ' όλα όμως, το 84, Charing Cross Road είναι ένα τέλειο βιβλιοφιλικό βιβλίο. Το Newsweek έγραψε χαρακτηριστικά ότι " ...είναι ένα από εκείνα τα cult βιβλία που δανειζόμαστε από τους φίλους μας και τα δανείζουμε σε άλλους με τη σειρά μας, ένα βιβλίο, που μεταμορφώνει τους αναγνώστες του σε μέλη της ίδιας μυστικής κοινότητας". Μπορεί, επίσης, να θεωρηθεί μια (γραπτή) απόδειξη τού πως η ζωή και η βιβλιοφιλία μπορούν να κάνουν μια ειλικρινή φιλία να υπάρξει. Ίσως, τώρα, κάποιοι διαβάζοντάς το να διαπιστώσουν και την υπόνοια μιας έντονης τρυφερότητας, ενός έρωτα αν θέλετε, μεταξύ της Χέλεν και του Φρανκ αλλά καθώς οι δυό τους δεν συναντήθηκαν ποτέ, αυτό θα παραμείνει ανάμεσα στις γραμμές. Προσωπικά, δεν διέκρινα κάτι τέτοιο. Ωστόσο, εκείνο που ευδιάκριτα εκπέμπουν όλες οι γραμμές του βιβλίου είναι μια πραγματική όρεξη για "παρακάτω", μια διάθεση που βρήκα παραπάνω από ευεργετική όταν οι συνθήκες ήταν ασφυκτικά πιεστικές.

Σημείωση: Ήδη έχω γράψει πάρα πολλά για μια τόσο ολιγοσέλιδη έκδοση μα δεν μπορώ να παραλείψω και την εξής πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία: εδώ μπορείτε να δείτε φωτογραφίες και να διαβάσετε για το πραγματικό παλαιοβιβλιοπωλείο, τους ιδιοκτήτες και το προσωπικό του ιδίως όλους εκείνους που εργάστηκαν στο διάστημα που η Χέλεν Χανφ αλληλογραφούσε με τον Φρανκ Ντοέλ.

2012-01-01T11:01:00.000+02:00

2011-12-30T11:20:00.000+02:00

Η χρονιά...

...που έφυγε είχε αρκετό μπλε - σφίξιμο, στεναχώρια, σκέψεις βαριές. O Vincent Van Gogh, ωστόσο, έλεγε πως δεν υπάρχει μπλε δίχως το κίτρινο δίπλα του, δίχως το πορτοκαλί - χρώματα που το πρώτο που εμένα μου φέρνουν στο νου είναι τα φρούτα. Γι' αυτό, προτείνω να πάρετε τα αντιστοίχου χρώματος εσπεριδοειδή και να τα χρησιμοποιείσετε καταλλήλως: μέσα σε ζεστό κρασί ή σ' ένα πιο "ζωηρό" ποτό είναι ότι πρέπει για να αλλάξουν και τα περιβάλλοντα και η διάθεση. Εκτός αυτού, όμως, τα εσπεριδοειδή, ιδίως το πορτοκάλι που ήταν από τα αγαπημένα φρούτα του Jacque Prevert, συμβολίζουν την καθαρότητα του πνεύματος, την αγάπη, τη γενναιοδωρία, την ενεργητικότητα και την καρποφορία (κυριολεκτική και μεταφορική). Έτσι, μετά τις μπλε έγνοιες, νιώστε, μαζί με τις έννοιες των συμβολισμών. και την μυρωδιά και την γεύση που ελπίζω να έχει η νέα χρονιά για όλους μας: αυτήν ...

του πορτοκαλιού.

2011-12-26T19:03:00.000+02:00

The beauty of a writer

and

the task of art

2011-12-24T17:37:00.000+02:00

Όμορφα

Χριστούγεννα!

2011-12-21T20:53:00.001+02:00

Christmas

Preparations

“There is nothing in the world so irresistibly contagious as

laughter and good humor.”

Charles Dickens,

A Christmas Carol

Σημειώσεις: Διαβάστε εδώ το αρχικό κείμενο της Χριστουγεννιάτικης Ιστορίας. Επίσης, την Παρασκευή 23.12.11, στις 22:45 (ώρα Λονδίνου) μπορείτε να ακούσετε εδώ τον Justin Cartwright να μιλά για τον σημαντικό ρόλο που παίζουν τα Χριστούγεννα στο έργο του Dickens - πρόκειται για το πέμπτο και τελευταίο επεισόδιο μιας σειράς του BBC 3 όπου πέντε σύγχρονοι λογοτέχνες αναλύουν τον διάσημο "χριστουγεννιάτικο" συγγραφέα. Τα προηγούμενα τέσσερα, ωστόσο, δεν έχουν καμμία σχέση με την συγκεκριμένη γιορτή. Εκτός όμως από την "έτοιμη", κλασική λύση του A Christmas Carol, έχω μια δυσκολία με τις υπόλοιπες αναγνωστικές προετοιμασίες μου. Ευτυχώς υπάρχουν λίγες μέρες ακόμη για να αποφασίσω ποιά βιβλία θα πάρουν, τελικά, την θέση τους κάτω από τα κλαδιά του στολισμένου πουρναριού...

ΥΓ: Για όσους θέλουν και μια οπτικοποιημένη γεύση του πνεύματος των Χριστουγέννων, δείτε εδώ μια σύγχρονη διασκευή της διάσημης Ντικενσιανής ιστορίας από τον Ουίλλιαμ Μπάρροουζ που έγραψε και σκηνοθέτησε το Junky's Christmas. Στην μικρού μήκους τούτη ταινία την παραγωγή (του 1993) έκανε ο Φ.Φ. Κόπολα.

2011-12-06T00:15:00.001+02:00

Do words have voice?

Σημείωση: Ο τίτλος της ανάρτησης είναι από την ομότιτλη -πιο πάνω- εγκατάσταση του Martin Boyce ο οποίος είναι ο νικητής του φετινού Turner Prize. Εκτός από την υλική απάντηση στην ερώτηση-τίτλο, το ίδιο ενδιαφέρουσα θα ήταν και μια απάντηση με απτές, μεστές λέξεις....

2011-11-29T01:44:00.001+02:00

Άτιτλο

Αγαπώ την δουλειά μου. Πριν ξεκινήσω το κάθε μάθημα νιώθω την ίδια ένταση και τον ίδιο ενθουσιασμό όπως στην αρχή της επαγγελματικής μου πορείας με μόνη διαφορά το ότι τώρα πια έχω μάθει να με συγκρατώ για ευνόητους λόγους. Έτσι φέτος αποφάσισα να εμπλουτίσω τις γνώσεις μου με μία σειρά επιμορφωτικών μαθημάτων - οι εμπειρίες αρκετές μα όσα και να ξέρεις, είναι τόσα πολλά αυτά που συμβαίνουν που πάντα υπάρχει κάτι καινούργιο να μάθεις.

Μέσα σε δυό μήνες έχω φρεσκάρει τις παλιές μου γνώσεις, έχω εξοικειωθεί με την εφαρμογή πρακτικών που δεν είχα την ευκαιρία να το κάνω κατ' ιδίαν κι έχω γνωρίσει καινούργια δεδομένα, θεωρίες και συναδέλφους. Έμαθα, όμως, και ορισμένα πράγματα για τον εαυτό μου που αγνοούσα και με άφησαν άφωνη - στην κυριολεξία στεγνή απο λόγια και μουδιασμένη. Ένα από αυτά είναι το ότι θεωρούμαι πολύ συντηρητική (βλ. απαρχαιωμένη) επειδή δεν χρησιμοποιώ κατά κόρον τις νέες τεχνολογίες στις παραδόσεις μου. Επίσης, το ότι είμαι Ελληνάρας (sic) διότι κάποια στιγμή ψέλλισα ένα μαζεμένο "Τί;" όταν έκανα μια ερώτηση και δεν άκουσα την απάντηση.

Κάπου εδώ ο ενθουσιασμός μου εξατμίστηκε κι άρχισα ν' αναρωτιέμαι...

Είχα διαβάσει για το course τα καλύτερα σχόλια κι έτσι ξεκίνησα με όρεξη και με (σχεδόν) δεδομένη την προοπτική της αυτο-βελτίωσης όμως, βρέθηκα ανάμεσα σε ανθρώπους που επαφίονται στις δημόσιες σχέσεις για να διατηρήσουν την φήμη τους, υιοθετούν χιπστερικές συμπεριφορές και ασκούν αδικαιολόγητη πίεση για να επιβληθούν και δημιουργούν συνθήκες ανταγωνισμού μόνο και μόνο για να καλύψουν τα κενά τους. Σ' αυτούς τους δύο μήνες που πέρασαν, το double bind που βίωσα ήταν φοβερό - μαθημένη όπως είμαι να εργάζομαι σε περιβάλλον σφιχτού προγραμματισμού, συνέπειας και συνεργασίας, δυσκολεύομαι πολύ να συμβαδίσω με αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές και παρ' όλη την καλή προαίρεση και την υπομονή που (χαίρομαι που) δεν με έχουν εγκαταλείψει, όλη αυτή η χαοτική κατάσταση που αντιμετώπισα είχε "παρενέργειες" - η ψυχραιμία μου εναλλάσσεται με υπερβολικές (σε σημείο παρεξήγησης) δόσεις φιλικότητας και σιωπής. Αν δεν ήταν η Σούζαν να μου υπενθυμίζει τα απτά αποτελέσματα της δουλειάς μου και να με κάνει να γελώ θα ήμουν χειρότερα.

Έχω ήδη αρχίσει να να ξαναβρίσκω την ισορροπία μου γιατί μου φαίνεται αδιανόητο να αποχωριστώ κάτι από τα παραπάνω: τον ενθουσιασμό μου, την ψυχραιμία, την φιλικότητα και την σιωπή μου στις σωστές αναλογίες τους. Δεν σκοπεύω, επίσης, να αποχωριστώ ούτε εκείνους που είναι δίπλα και γύρω μου. Ούτε και την λογοτεχνία, βεβαίως - τόσο καιρό δεν έχω κατορθώσει να διαβάσω παρά μόνο δυο-τρεις σελίδες (για να γράψω μια ανάρτηση, ούτε λόγος). Ωστόσο, παρ' όλο τον φόρτο των μαθημάτων (και των τσαντών που κουβαλώ), έχω πάντα ένα βιβλίο μαζί μου έστω κι αν δεν μπορώ να το ανοίξω. Μου αρκεί, προς το παρόν, που το αγγίζω στην χάρτινη ράχη του και σκέφτομαι πως η ώρα που θα το ανοίξω πλησιάζει. Μου αρκεί που ακουμπώ τα μήλα των δακτύλων μου στην εσοχή που σχηματίζουν οι άκρες των εξωφύλλων που εξέχουν ελαφρώς και οι σελίδες γιατί αυτό μου υπενθυμίζει πως το λούκι που ζω όπου νά 'ναι τελειώνει. Και μετά....

Σημείωση: Στις φωτογραφίες εικονίζεται ο Πάμπλο Πικάσσο να σκιτσάρει με φως. Μπορείτε να δείτε κι άλλα φωτεινά σκίτσα του εδώ.

2011-11-25T14:43:00.001+02:00

"The love of liberty is

the love of others"

William Hazlitt

Σημείωση: Η φωτογραφία είναι του Wojtek Kwiatkowski.

2011-11-20T14:08:00.002+02:00

Vanity is the limit ?

Διαβάζοντας το “Οι δύο αδελφές από την Πράγα” του Ζερόμ Γκαρσέν (Πόλις, 2011) δεν περίμενα ότι τόσος ρεαλισμός και ματαιοδοξία θα συνυπήρχαν σε μόλις 170 σελίδες.

Η Κλάρα Γκότβαλντ, η μεγαλύτερη από τις δύο αδελφές του τίτλου, είναι μια γυναίκα όμορφη, δυναμική κι επιτυχημένη - μέσα σε τριάντα χρόνια έχει καταφέρει να στήσει από το μηδέν ένα κράτος εν κράτει: το καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό πρακτορείο της είναι τόσο ισχυρό που έχει επιβάλλει τους δικούς του όρους στο παιχνίδι και παρ' όλες τις φήμες και τις δολοπλοκίες που καταλογίζουν στην ιδιοκτήτριά του για τους τρόπους που λειτουργεί, όλοι του ειναι αφοσιωμένοι ασχέτως αν εχθρεύονται και κουτσομπολεύουν την Κλάρα πίσω από την πλάτη της. Την ίδια την περιβάλλει ένα πέπλο μυστηρίου και είναι τόσο σαγηνευτική κι επίμονη που λίγοι είναι εκείνοι που αντιστέκονται στις πλουσιοπάροχες υποσχέσεις και παροχές της. Ο αφηγητής είναι ένας από αυτούς. Φέρελπις Γάλλος συγγραφέας που μετά την σχετική επιτυχία του πρώτου του βιβλίου προσπαθεί να γράψει μια διασκευή της "Αρμάνς" του Σταντάλ. Χωρίς ιδιαίτερο ταλέντο αλλά με μεγάλη δόση φιλοδοξίας, ο αφηγητής εγκαταλείπει την σύντροφό του και τον επί χρόνια έμπιστο και φίλο εκδότη του και αφήνεται να παρασυρθεί από τις υποσχέσεις της Κλάρα για εύκολη και λαμπερή (και επικερδής, εννοείται) επιτυχία.

Από την μια μέρα στην άλλη, ο αφηγητής βρίσκεται να συμμετέχει σ' ένα ατελείωτο πάρτυ ματαιοδοξίας όπου συναναστρέφεται τους αστέρες του κινηματογράφου και της συγγραφής. Όλα είναι αστραφερά και εμφανίζονται κερδοφόρα κι αιώνια, η σαμπάνια ρέει άφθονη το ίδιο και τα κούφια λόγια των σελέμπριτιζ. Κάπου σ' αυτό το σημείο φθάνει από την Πράγα η μικρότερη αδελφή της Κλάρα, η Χίλντα, που μεταφέρει μαζί της τον συντηρητικό αλλά αριστοκρατικό αέρα της Πράγας και το μυστικό παρελθόν της αδελφής της. Αν και οι δύο αδελφές είναι εντελώς αντίθετες μεταξύ τους, πολύ σύντομα αρχίζουν να "συγκλίνουν" ώσπου ο αφηγητής γίνεται μάρτυρας της ολικής μεταμόρφωσης της Χίλντα σε femme fatale και της ανάδειξής της σε δεξί χέρι και συν-ηγεμόνισσα της αυτοκρατορίας Γκότβαλντ. Η παράσταση συνεχίζεται κανονικά, βεβαίως, και κατά τα φαινόμενα, τίποτα δεν μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην άμετρη φιλοδοξία και αριβισμό των δύο αδελφών.

Ωστόσο, όπως λέει και ο Ρόμπερτ Μπερνς, "the best laid plans (...) often go awry". Το δύσοσμο παρελθόν της Κλάρα αναδύεται ενώ ο αφηγητής συνεχίζει να παρατηρεί, με κυνικότητα αυτή τη φορά, εκείνο που η Κλάρα ισχυρίζεται πως δεν υπάρχει. Μαζί με τη Χίλντα παρακολουθούν την τωρινή ζωή της Κλάρα να καταρρέει σαν πύργος στην άμμο όταν αποκαλύπτεται το Ξέφωτο - η ιδιωτική έπαυλη που διατηρεί ως έναν σύχρονο Κήπο των επίγειων απολαύσεων προκειμένου να ικανοποιεί τους ανασφαλείς και "ξωφλημένους" πελάτες της κι έτσι να ενισχύει την θέση του πρακτορείου της. Οι δημοσιεύσεις που ακολουθούν στον Τύπο θα συνθλύψουν και την αυτοκρατορία και την ηγεμονική μορφή της.

Ο αφηγητής δεν θα μείνει αλώβητος και για να επανέλθει στην προηγούμενη, ανθρώπινη κατάστασή του, θα καταφύγει μακριά από τα φώτα της μεγαλούπολης, σε ένα ήσυχο νησί να εργάζεται ως δημοσιογράφος στην τοπική εφημερίδα. Παράλληλα, όμως, θα προσπαθήσει να μην ξεχάσει τίποτα. "....Κρατώ ένα είδος αναδρομικού ημερολογίου....Με βόλευε να πιστεύω ότι το αυτοκίνητο της Κλάρα είχε ανατιναχθεί μόνο του. Ότι η μεγαλόψυχη Χίλντα είχε εγκαταλείψει την Πράγα για να ξανασμίξει με την αδελφή της και να της προσφέρει την βοήθειά της. Ότι το πρακτορείο Γκότβαλντ ήταν μια υγιής επιχείρηση, μια δεμένη οικογένεια. ότι η συγγραφή βιβλίων θα μου επέτρεπε να δραπετεύσω από την πραγματικότητα και τις υποχρεώσεις μου.

Προς υπεράσπισή μου, θα έλεγα πως όλα έγιναν πολύ γρήγορα. Μέσα σε δέκα, δώδεκα μήνες, όχι περισσότερο. Ήταν λες και η ζωή μου έπεσε σε δίνη. Δεν είχα το χρόνο να γνωρίσω την Κλάρα και τη Χίλντα, πέρασαν σαν οπτασίες. Αν σήμερα αποτυπώνω τα πρόσωπά τους στο χαρτί, το κάνω αναμφίβολα για να δώσω στον εαυτό μου την ψευδαίσθηση πως υπήρξα φίλος τους. Στην πραγματικότητα, ήμουν απλώς ένα όργανό τους. Το βιβλίο αυτό είναι μια όψιμη και ανώφελη αντίδραση στην παράσταση που ανέβασαν και στην οποία θριάμβευσαν, για να εξαφανισθούν ευθύς αμέσως."

Ο Ζερόμ Γκαρσέν είναι από τους πιο σημαντικούς κριτικούς λογοτεχνίας στην Γαλλία και τούτο γίνεται αντιληπτό στο μυθιστόρημα: η κομψή γραφή του είναι εξαιρετικά πυκνή και ο ήρεμος τρόπος που επιλέγει για να καταγράψει την πλοκή δεν αφήνει κενά ή ερωτηματικά, δεν εγείρει την περιέργεια του αναγνώστη. Δυστυχώς όμως, δεν αφήνει και το οποιαδήποτε ίχνος ζεστού συναισθήματος ή υγρασίας από εκείνη που μας έχουν συνηθίσει τα μυθιστορήματα της γαλλικής λογοτεχνίας.

Σημείωση: Η εικόνα της ανάρτησης έχει τίτλο "The Peacock Skirt" (1892), ανήκει στον Aubrey Beardsley και είναι από την εικονογράφηση της πρώτης έκδοσης της "Σαλώμης", θεατρικού έργου του Όσκαρ Ουάιλντ.

2011-11-11T23:40:00.000+02:00

À Paris

Μια βόλτα στο πολύβουο και γοητευτικό Παρίσι είναι ότι πρέπει για να θυμηθείς την πολυτέλεια των απλών πραγμάτων - μια μπαγκέτα ψωμιού, μια βόλτα με το μετρό, μία επίσκεψη στο Λούβρο, τη Μονμάρτη, το Σηκουάνα, μια γουλιά ζεστού καφέ κάπου εκεί δίπλα, είναι αρκετά για να σου δώσουν ευχαρίστηση κι έμπνευση. Το άγαλμα του λιονταριού στην πλατεία Ντανφέρ-Ροσερό στάθηκε η έμπνευση της Beatrice Allemagna για να γράψει και να εικονογραφήσει το "Ένα λιοντάρι στο Παρίσι" (Κόκκινο, 2010).

"Πάντα αναρωτιόμουν γιατί οι Παριζιάνοι αγαπούν τόσο αυτό το λιοντάρι" γράφει η συγγραφέας και εικονογράφος του αποκαλύπτοντας την πολύ ιδιαίτερη ματιά ενός ανθρώπου που εμπνέεται από το τίποτα και τα πάντα. Το βιβλίο είναι γεμάτο ζωγραφιές, κολάζ και λόγια που σε παρασύρουν με την ποιητικότητά τους και μία λεπτή μελαγχολία που διαπερνούν τις σελίδες του. Έχει μεγάλο, πολύ μεγάλο, σχήμα και αυτό ευθύνεται για το ότι ξεχνιέσαι μέσα στις σελίδες του καθώς παρακολουθείς ένα τεράστιο λιοντάρι να αφήνει την σαβάνα του και να πηγαίνει στο Παρίσι για να βρει κάτι καινούργιο: μια δουλειά, μια αγάπη, ένα μέλλον.

Το βιβλίο είναι πρωτίστως για παιδιά αλλά ουσιαστικά είναι για όλους εμάς που εξακολουθούμε να θέλουμε εικόνες, ιστορίες και την διάθεση για όνειρο χωρίς, όμως, να απομακρυνόμαστε από την πραγματικότητα - μόνο δυό τρεις σελίδες παραπέρα.

Σημείωση: Οι εικόνες είναι από την υπέροχη εικονογράφιση του βιβλίου.

2011-10-28T00:47:00.000+03:00

Reading is living

" (...) My relationship with books has always verged on the pathological. I cannot live, travel, go to sleep, love or breathe without them. Every day I hava to have at least ten of them in my bad, thin and thick, old and modern, proof or bound copies, which annotate, underline, add to, whose pages I dog-ear and whose spines I ruin. I am a compulsive reader. I do not know, and often reproach myself for it, the pleasures of idless, the virtue of forgetting time in the time of a novel, the charm of settling into an essay as you do into a holiday resort in the summer. I devour. I absorb. I'm like that 1950s advertisement in which you saw Gerard Philipe biting his lovely white teeth into a bouquet of printed pages. It's not less intelectual and a lot more physical than you might think. Hence, no doubt, my passion for style, my liking fo the very material of the sentence, my attraction to the body of the text, my Flaubertian conviction that literature is something solid - and the reader, someone perpetually hungry."

Jérôme Garcin

2011-10-19T10:20:00.000+03:00

Courage is...

grace under pressure

Hernest Hemingway

2011-10-17T11:38:00.004+03:00

Ένα παιχνίδι

για αλλαγή διάθεσης

Κι εκεί που έκανα μια βόλτα στα γειτονικά ιστολόγια προσπαθώντας να σκεφτώ την επόμενη ανάρτηση, διαβάζω πως ο Celsus, της γνωστής μπλογκοσυντροφιάς, μου έχει απονείμει ένα βραβείο! Δεν έχω λάβει πολλά βραβεία στην ζωή μου, συνεπώς το συγκεκριμένο μού προκάλεσε μεγάλη έκπληξη και χαρά. Σ' ευχαριστώ αγαπητέ μου Celsus και ακολουθώντας τους κανόνες του παιχνιδιού αποκαλύπτω, αμέσως, επτά πράγματα για μένα. In random order.

1. Είμαι workacholic με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Οποιαδήποτε θεραπεία έκανα στο παρελθόν, απέτυχε. Το ίδιο, μάλλον περισσότερο, ισχύει για την λογοτεχνία και την τέχνη. Για τον κινηματογράφο και τη μουσική, βρίσκομαι -ακόμη- σε επίπεδο ελεγχόμενης εξάρτησης. Στο παρελθόν, υπήρξα και chocoholic με γερό sweet tooth αλλά το καταπολέμησα με αρκετή επιτυχία.

2. Είμαι άνθρωπος των άκρων. Αυτό συνδυάζεται δύσκολα με έναν υψηλό βαθμό απολυτότητας που με χαρακτηρίζει, ωστόσο, πάντοτε προσπαθώ για την μέση λύση, την χρυσή τομή πείτε καλύτερα, για να μην προσβάλω ή πληγώσω τους άλλους - τούτο το δεύτερο είναι ένα "προνόμιο" που κρατώ για τον εαυτό μου.

3. Δίνω την εντύπωση της αυστηρής, τυπικής και comme il faux. Της εύθραυστης, επίσης. Εκτός από αυτήν την πλευρά του χαρακτήρα μου όμως, διαθέτω και την ακριβώς αντίθετή του που είναι αρκετά απρόβλεπτη - σε σημείο εκφοβιστικό, θα έλεγα. Είναι ένα στοιχείο που δύσκολα δέχονται όσοι με γνωρίσουν λίγο καλύτερα. Σε ορισμένους ενδεχομένως αρέσει (για να με συναναστρέφονται ακόμη!), άλλοι απογοητεύονται...

4. Δεν είμαι ιδιαίτερα κοινωνικό άτομο δίχως αυτό να σημαίνει πως δεν απολαμβάνω την καλή παρέα - την εκτιμώ και μάλιστα υπέρ του δέοντος. Απολαμβάνω όμως και την μοναχικότητά μου - διαβάζω, σχεδιάζω, δημιουργώ μέσα της. Αντλώ δύναμη. Ανανεώνομαι.

5. Μου αρέσουν τα ταξίδια αν και δεν έχω ταξιδέψει πολύ. Ακόμη περισσότερο, ωστόσο, μου αρέσει να τα συνδυάζω με πεζοπορία. Περπατώ πολύ στην καθημερινή μου ζωή και το ίδιο εφαρμόζω στα μέρη που επισκέπτομαι - μόνο έτσι μπορώ να γνωρίσω πραγματικά, να "ενσωματωθώ" σε τόπους.

6. Μου αρέσει πολύ να ακούω - πολύ περισσότερο από το να μιλώ.

7. Δεν ξέρω ποδήλατο.

Τώρα, σύμφωνα με τους κανόνες του παιχνιδιού πρέπει να απονείμω με την σειρά μου το βραβείο σε άλλους 7 (ή 15, δεν είμαι σίγουρη) μπλόγκερς . Ωστόσο, μου είναι δύσκολο να ξεχωρίσω κάποιους από την λίστα των μπλογκς που διαβάζω. Γι' αυτό, όποιος θέλει κι έχει την διάθεση, μπορεί να το παραλάβει με την ρητή "υποχρέωση" να απαντήσει άμεσα (έστω και λακωνικά) κι όχι με χρονοκαθυστέρηση όπως έκανα εγώ!

2011-10-15T15:36:00.000+03:00

La mer

για κάποιον απροσδιόριστο, προς το παρόν, λόγο μου λείπει...

2011-10-07T17:24:00.007+03:00

Narrow Margin

Δεν μπορώ να πω ότι η βράβευση του Howard Jacobson για το "Η υπόθεση Φίνκλερ" (σε κάλλιστη μετάφραση και με πρόλογο του Γ.Ι.Μπαμπασάκη, Ψυχογιός 2011) με το 2011 Man Booker Prize ήταν αφορμή για να διαβάσω το βιβλίο. Περισσότερο ήταν μια μεγάλη όρεξη για ένα μυθιστόρημα καλού βρετανικού χιούμορ.

"Η υπόθεση Φίνκλερ" είναι μία στατική αφήγηση της ζωής τριών φίλων στο Λονδίνο του παρόντος. Μετά από ένα βραδυνό γεύμα που παίρνουν και οι τρεις στο πολυτελέστατο διαμέρισμα του Λίμπορ, όπου έχουν πάει για να τον συλληπηθούν για το θάνατο της γυναίκας του, ο Τζούλιαν πέφτει θύμα αντισημιτικής επίθεσης από μια γυναίκα η οποία τον αποκαλεί "Οβριό". Νιώθει βαθύτατα θιγμένος και ντροπιασμένος όχι τόσο γιατί τον αφόπλισε μια γυναίκα αλλά κυρίως διότι τον αποκάλεσε με αυτήν την τόσο υποτιμητική λέξη.

Η επίθεση αυτή είναι το μοναδικό περιστατικό δράσης στις 442 σελίδες του βιβλίου και θα σταθεί η αφορμή για να αναλογιστεί ο Τζούλιαν τη ζωή του από την οποία δεν είναι καθόλου ικανοποιημένος - έχει δυο γιους που δεν γνωρίζει από διαφορετικές σχέσεις με γυναίκες που ουσιαστικά δεν ήξερε ούτε και μπήκε στον κόπο να μάθει ποτέ του, γεγονός που τον καθιστά κακό σύντροφο και κάκιστο πατέρα. Όσο για τα επαγγελματικά του, μετά από πολύχρονη θητεία στο ραδιοφωνικό ίδρυμα του BBC όπου είχε την παραγωγή μιας μεταμεσονύχτιας εκπομπής "υψηλού" επιπέδου, εργάζεται τώρα ως σωσίας προσωπικοτήτων. Τίποτα το σημαντικό, δλδ.

Για την ακρίβεια, το ακριβώς αντίθετο από τους φίλους του, τον σχεδόν πενηντάχρονο Σάμιουελ Φίνκλερ και τον αρκετά γηραιότερο Λίμπορ Σέβτσικ που υπήρξε δάσκαλος και των δύο στο σχολείο. Ο Τζούλιαν θα μπει σε θέση άμυνας μιας και νιώθει αταίριαστος καθώς οι άλλοί δύο έχουν ένα, επιπλέον, κοινό σημείο αναφοράς - έχουν πρόσφατα χηρέψει από τις επί χρόνια συντρόφους τους. Έτσι θα επιδοθεί σε μια σύγκριση "μέχρι εσχάτων" και με τους δύο. Ιδίως όμως με τον συνομήλικό του Σαμ Φίνκλερ ο οποίος είναι γι' αυτόν το απόλυτο πρότυπο επαγγελματία και άντρα - ευπαρουσίαστος, επιτυχημένος (βλ. ευπώλυτος) φιλόσοφος της σχολής του Αλαίν ντε Μποτόν με συνεχείς εμφανίσεις σε εκπομπές με μεγάλη τηλεθέαση, και σύζυγος της όμορφης και δυναμικής Τάιλερ η οποία προσυλητίστηκε στον Εβραϊσμό για χάρη του γάμου τους. Με τον ενεννηντάχρονο δε Λίμπορ, η σύγκριση αν και της ίδιας "ισχύος", είναι πιο προσωπική - στα μάτια του Τζούλιαν ο Λίμπορ έχει βιώσει το όνειρο του πρώτου - να βρει και να αγαπήσει μια όμορφη και καλλιεργημένη γυναίκα που θα του είναι πιστή και θα πεθάνει στην αγκαλιά του με οπερατικά τραγικό τρόπο.

Το βιβλίο μιλά εκτενέστατα για το ζήτημα του Εβραϊσμού και για το πως το εκλαμβάνουν τόσο οι μη-Εβραίοι όσο και οι ίδιοι οι Εβραίοι. Πολύ περισσότερο δε οι Άγγλοι Εβραίοι - οι περισσότεροι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι του αυτού θρησκεύματος. Ο Τζέικομπσον έχει ομολογήσει πως στα παιδικά και νεανικά του χρόνια, ο Εβραϊσμός ήταν γι' αυτόν κάτι το ασαφές, το απροσδιόριστο που, ωστόσο, τον ώθησε να δώσει μόνος του ορισμένες συγκεκριμένες απαντήσεις σε ερωτήματα που είχε, πράγμα που ουσιαστικά προσδιόρισε την προσωπικότητά του - ατομική και λογοτεχνική. Στο βιβλίο, ωστόσο, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον Εβραϊσμό για να αφήσει τον Τζούλιαν, κεντρικό ήρωα και αφηγητή, να αναλυθεί σε μια ατελείωτη ανάκληση του παρελθόντος -από το πρόσφατο μέχρι σε μεγάλο βάθος χρόνου- γεμίζοντάς το με αμφισβήτηση για το παραμικρό.

Ίσως σκεφτείτε πως βιβλία για τον Εβραϊσμό έχουν γραφεί αρκετά. Χρονικά κρίσεων της ανδρικής ταυτότητας, επίσης. Εκείνο, ωστόσο, που κάνει την διαφορά εδώ είναι μια μικρή λεπτομέρεια - ο Τζούλιαν ΔΕΝ είναι Εβραίος. Κι αυτό του στοιχίζει. Διότι μέσα σ' όλη τούτη τη δίνη της απογοήτευσης θεωρεί πως για την τροπή της ζωής του ευθύνεται ακριβώς αυτό - η μη Εβραϊκότητά του. Όχι όμως με την απλή έννοια του όρου αλλά με εκείνη που του έχει "προσδώσει" ο Σαμ Φίνκλερ με την προσωπικότητά του εξ'ού και ο Εβραϊσμός μεταγράφεται ως Φινκλερισμός στο λεξιλόγιο του Τζούλιαν και ο κάθε Εβραίος "μετονομάζεται" σε Φινκλέρο, ασχέτως αν ο ίδιος ο Σαμ Φίνκλερ πρωτοστατεί στην ίδρυση ενός κινήματος ενάντια στους Εβραίους. Κι ενώ ο Σαμ και ο Λίμπορ από την δική του μεριά, δεν αποδέχονται τα όποια θρησκευτικά δόγματα τους μετέδωσαν οι παλιοί ερήμην τους, ο Τζούλιαν αρχίζει μια επίμονη προσπάθεια να διευθετήσει το ζήτημα του μη-Εβραϊσμού του, ή καλύτερα να πω, την υπόθεση του Φινκλερισμού του για να είμαι σύμφωνη με τον τίτλο του βιβλίου. Ερωτεύεται την (Εβραία, φυσικά) Εφσιβά και μέσω αυτής, παίρνει μέρος στα επετειακά δείπνα της οικογένειάς της όπου μυείται στις τελετουργίες και τους συμβολισμούς της Εβραϊκής θρησκείας ενώ αργότερα θα πάρει ακόμη πιο ενεργό μέρος στον εξ-Εβραϊσμό του βοηθώντας την Εφσιβά στην δημιουργία ενός μουσείου στο Λονδίνο, όπου θα καταγράφονται η ιστορία και η παρουσία των Άγγλων Εβραίων.

Ο Χάουαρντ Τζέικομπσον καταγράφει τα αιώνια ζητήματα της απώλειας και των επιθυμιών με αρκετά ενδοσκοπικό τρόπο. Το ίδιο κάνει και με τις ιδιαίτερες αποχρώσεις που παίρνει η αντρική φιλία - αγγίζει τη ζήλεια και την μεγάλη πικρία του ενός για την επιτυχία του φίλου του μ'΄ένα ιδιαίτερα χουμοριστικό τρόπο που ωστόσο, εγώ δεν απόλαυσα στο βαθμό που ήθελα και περίμενα. Η μετάφραση απέδωσε με πολύ ευφυή τρόπο τα αγγλικά λογοπαίγνια, ωστόσο, η αίσθηση που είχα κατά διαστήματα ήταν περισσότερο της γραφής του μεταφραστή (ο Γ.Ι.Μπαμπασάκης είναι και συγγραφέας) και λιγότερο του Τζέικομπσον. Ήταν και κάποια άρθρα που είχαν "ξεφύγει", κι έτσι υπήρξαν φορές που συνέλαβα τον εαυτό μου να σκέφτεται πως θα ήταν καλύτερα να είχα διαβάσει το πρωτότυπο.

Σκεφτόμουν επίσης πως είναι άξιον απορίας που άργησε τόσο να βραβευθεί ένα χιουμοριστικό μυθιστόρημα. Ίσως επειδή δεν θεωρείται τόσο "σοβαρό" ως είδος - στην πραγματικότητα, όμως, αναγνωρίζουμε σε όλο του το βάθος πως το χιούμορ είναι μια πολύ καλή μάσκα που καλύπτει την μελαγχολία και την σοβαρότητα μιας κατάστασης. "Γέλα παλιάτσο" δεν λέμε; Ο Αριστοτέλης το θέτει καλύτερα: "το χιούμορ είναι το μόνο μέτρο της σοβαρότητας, και η σοβαρότητα [το μόνο μέτρο] του χιούμορ. Διότι, ένα θέμα το οποίο δεν "σηκώνει" μια τρυφερή αστειότητα είναι ύποπτο, και ένα αστείο που δεν επιδέχεται καμία σοβαρή εξέταση είναι απλώς εξυπνάδα." Στο μυθιστόρημα τα όρια μεταξύ μιζέριας και σχεδόν κατάθλιψης, και στο χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό και την γελοιότητα είναι ορατά αν και ιδιαίτερα λεπτά. Ο Τζέικομπσον ισορροπεί θαυμάσια ανάμεσά τους. Κι αν υπάρχει ένα πράγμα που τελικά βράβευσε η επιτροπή του Man Booker Prize είναι η διαπίστωση πως τελικά, η ζωή είναι μια τραγωδία γεμάτη χιούμορ.

Σημειώσεις: Ο τίτλος της ανάρτησης είναι από το ομότιτλο έργο του Gelah Penn. Το πρώτο έργο είναι το "The Wall of the Temple" του Robert Motherwell. Το τρίτο σκίτσο μού θύμισε τον Λίμπορ Σέβτσικ - πρόκειται για τον Ερίκ Σατί δια χειρός Καρλ Λάγκερφελτ. Το άντλησα από το "η Αύρα της Σανέλ" του Πωλ Μοράν (Άγρα, 2011). Τα δύο προηγούμενα βιβλία του συγγραφέα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις.

2011-09-28T21:15:00.003+03:00

Ο άνεμος στο νησί

Ο άνεμος είν' άλογο:

άκου το πως τρέχει

στη θάλασσα, στον ουρανό.

Θέλει να με πάρει: άκου

πως περιτρέχει όλη τη γη

για να με πάρει μακριά.

Κρύψε με στην αγκαλιά σου

γι' αυτή τη νύχτα μόνο,

που η βροχή θρυμματίζει

πάνω στη θάλασσα και στη στεριά

τα αμέτρητα στόματά της.

Άκου πώς ο άνεμος

με καλεί καλπάζοντας

για να με πάρει μακριά.

Με το μέτωπό σου στο μέτωπό μου,

με τα χείλη σου στα χείλη μου,

δεμένα τα κορμιά μας

στον έρωτα που μας καίει,

άσε τον άνεμο να φύγει

χωρίς να με πάρει μαζί του.

Πάμπλο Νερούδα

Σημείωση: Το ποίημα είναι από την συλλογή "ερωτικά ποιήματα" σε απόδοση της Αγαθής Δημητρούκα (Πατάκης, 2009 - τρίτη εκτύπωση). Το εικαστικό θέμα είναι πίνακας του Βέλγου ζωγράφου Leon Spilliaert. Τίτλος του "Vertigo, or The Magic Staircase"

2011-09-20T09:50:00.008+03:00

Σελίδες στον άνεμο

΄Ενα βιβλιο-βιβλίο για εφήβους είναι το "Ιπτάμενες σελίδες" του Βασίλη Παπαθεοδώρου (Καστανιώτης, 2011). Το διάβασα μία από τις πολύ ζεστές μέρες του καλοκαιριού, όταν η κάθε κίνηση ήταν τόσο αργόσυρτη όσο και το βήμα του σαλιγκαριού.

Ο Ότο παίρνει δώρο από τους γονείς του ένα βιβλίο. Νευριασμένος που δεν του δώρισαν κάποιο από τα λατρεμένα του ηλεκτρονικά παιχνίδια και προκειμένου να απαλλαγεί από την υποχρέωση να το διαβάσει το σκίζει με μανία και το πετά έξω από το παράθυρο του δωματίου του. Το βιβλίο γίνεται σελίδες στον άνεμο που καταλήγουν σε παιδιά και μεγάλους. Στην Μπιάνκα ή Λευκή, που εργάζεται στον πάγκο του μικροπωλητή θείου της ο οποίος την εκμεταλλεύτεται και την κακοποιεί. Στον Έρνστ, τον υποδειγματικό μαθητή. Στον Άμος, το παιδί των φαναριών που το αφεντικό του τού παίρνει όλα τα χρήματα που βγάζει κάθε μέρα. Στην Ρόζα που βρίσκεται εδώ και μήνες στο νοσοκομείο δίχως η κατάστασή της να καλυτερεύει. Στον αυταρχικό λοχαγό του Σώματος. Στον Σεμπάστιαν και στον Βλαντ, φρουρούς στα σύνορα μεταξύ της Βόρειας και της Νότιας Πανδυσίας.

Είναι η πρώτη φορά που ο συγγραφέας εισάγει στις ιστορίες του το μεταφυσικό στοιχείο σε τέτοια έκταση, πράγμα που συμβάλλει κατά πολύ στην αγωνία για την έκβαση της ιστορίας - κατά ένα μαγικό τρόπο "...το κάθε φύλλο έφτανε στον κάθε αναγνώστη, στον κατάλληλο αναγνώστη, και θα του έδινε χαρά κι ελπίδα, παρέα και υγεία, νιάτα κι όνειρα. Αρκεί ο κάθε αναγνώστης να είχε ανοιχτά τα μάτια του, το μυαλό και την καρδιά του για να δεχτεί αυτά που θα του έδινε το βιβλίο." Καθώς τα παιδιά έχουν μάτια, μυαλό και καρδιά ανοιχτά, θα αφεθούν στις σκόρπιες αυτές σελίδες και θα ανακαλύψουν την αλήθεια πράττοντας αναλόγως: δημιουργούν μια πολύχρωμη κι ανθρώπινη πραγματικότητα, πιο ζωντανή από την μίζερη καθημερινότητα της φανταστικής Πανδυσίας, Βόρειας και Νότιας, όπου επικρατεί στρατιωτικό καθεστώς και οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων είναι ψυχρές.

Μεταξύ μας, δεν νομίζω ότι χρειάζεται ιδιαίτερη μαγεία για μια τέτοια αλλαγή και φυσικά μπορεί να συμβεί κι εκτός των σελίδων ενός εφηβικού μυθιστορήματος. Χρόνια πριν, κάθε φορά που βρισκόμουν σε μια δύσκολη κατάσταση κατέφευγα στα βιβλία. Λόγω έλλειψης της σχετικής συγκέντρωσης, όμως, κατέληγα στον εξής συνοπτικό τρόπο ανάγνωσης - έπιανα όποιο βρίσκονταν πιο κοντά μου, το άνοιγα σε μια τυχαία σελίδα κι έκανα αυτό που έλεγε. Η κουζίνα ήταν το μέρος που βρισκόμουν τις περισσότερες ώρες της ημέρας κι αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μαγειρεύω "εντρυφώντας" στο έργο του Μ.Β.Μονταλμπάν ή απαγγέλλοντας Απολλιναίρ προσπαθώντας να κρατήσω τους χρόνους και την σωστή υφή ενός "πειραγμένου" ριζότο. Ασχέτως του αποτελέσματος του γεύματος, η διάθεσή μου άλλαζε αισθητά χάρη στις σελίδες των βιβλίων, έστω και μ' αυτόν τον ανόητο, παιδαριώδη τρόπο.

Το "το μεγάλο ταξίδι της κινέζικης πάπιας" παραμένει το αγαπημένο μου από τα προηγούμενα εννέα μυθιστήρηματα του συγγραφέα, ωστόσο, και τούτο είναι ένα βιβλίο με γρήγορο ρυθμό που προκαλεί την περιέργεια και δίνει τροφή στην αναγνωστική όρεξη. Πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός πως ο Βασίλης Παπαθεοδώρου προτρέψει με επιδέξιο τρόπο τους έφηβους αναγνώστες να καταπολεμήσουν τον φόβο και τον ρατσιμό και να επιδιώξουν την ισότητα, την αλήθεια και την αλληλεγγύη - οι νεαροί αναγνώστες θα εκτιμήσουν ιδιαίτερα το "περιτύλιγμα" της περιπέτειας και της ανατροπής.

UpDate: Παρέλειψα να σημειώσω πως το βιβλίο έχει αποσπάσει τον Έπαινο του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου.

Σημειώσεις: Η εικόνα είναι από την εικονογράφιση του (εξαιρετικού) Πέτρου Μπουλούμπαση η οποία ήταν στο πνεύμα της ζοφερής πραγματικότητας της Βόρειας και Νότιας Πανδυσίας, αν και θα την προτιμούσα με κάτι περισσότερο από το πολύ σκούρο ασπρόμαυρο που κυριαρχεί.

2011-09-09T18:18:00.007+03:00

Whiteout

Για τους πιστούς αναγνώστες του Jonathan Coe το “Σαν τη βροχή πριν πέσει”, (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Πόλις, 2007) θα πρέπει να ήταν ένα σοκ: το μυθιστόρημα είναι εντελώς απολιτίκ και επιπλέον, πρωταγωνιστούν αποκλειστικά γυναικείες φωνές. Δίχως να είμαι φανατική αναγνώστρια του Κόου, μου αρέσει πολύ το ύφος του και μόλις είδα πως ο συγγραφέας ενέδωσε σε τέτοιου είδους προκλήσεις, η επιλογή του συγκεκριμένου βιβλίου ήταν μονόδρομος για μένα, όπως και να 'χε το αποτέλεσμα.

Η Τζιλ, κληρονομεί το σπίτι της 73χρονης θείας της, και ορίζεται εκτελεστής της τελευταίας επιθυμίας της - να παραδώσει τέσσερις κασσέτες που είχε μαγνητοφωνίσει πριν πεθάνει η Ρόζαμοντ σε μια μακρινή και αποξενωμένη συγγενή της, την Ίμοτζεν. Οι κασέτες αυτές συνοδεύονται από είκοσι φωτογραφίες - αυτές τις ξεθωριασμένες εικόνες (σχεδόν όλες ασπρόμαυρες) περιγράφει η γηραιά Ρόζαμοντ στο μαγνητόφωνο θέλοντας να πει στην Ίμοτζεν την αλήθεια για το παρελθόν της, κάτι που πολύ πιθανόν να την πληγώσει βαθιά. Μέλημα της Ρόζαμοντ όμως είναι αφενός μεν να δώσει στην Ίμοτζεν την ταυτότητά της κι αφετέρου να την βοηθήσει αν όχι να συγχωρήσει, τουλάχιστον να καταλάβει. Και το κυριότερο: να της αποδείξει πως μέσα από όλα αυτά τα αγκάθια του παρελθόντος βγήκε ένα ρόδο. Εκείνη. Παρά τις επανηλημμένες προσπάθειές της, η Τζιλ δεν μπορεί να εντοπίσει την Ίμοτζεν κι έτσι ακούει η ίδια τις κασσέτες μαζί με τις κόρες της.

Από το μικρό Σρόπσιρ, στο Λονδίνο του '60, του '70 και του '80 και πάλι πίσω στο μέρος που γεννήθηκε, η Ρόζαμοντ διένυσε συνειδητά και χωρίς θόρυβο την ζωή της μέχρι την τελευταία στιγμή - ακόμη και ο θάνατος ήταν νηφάλια επιλογή της. Το φθινόπωρο του 1940, λόγω του επικείμενου Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου η μικρή Ρόζαμοντ φιλοξενείται στο σπίτι της θείας της, Άιβι, στην εξοχή και γνωρίζει από κοντά την ξαδέλφη της, Μπέατριξ - γιαγιά της Ίμοτζεν. Τα δύο κορίτσια συνδέονται στενά, σαν αδελφές, και η Ρόζαμοντ θα γίνει αυτόπτης μάρτυρας της σκληρής αδιαφορίας που δείχνει η θεία προς την κόρη της - όλος ο κόσμος περιστρέφονταν γύρω από την εγωκεντρική Άιβι γι'αυτό η Μπέατριξ έπρεπε να είναι και να παραμένει αθέατη. Το κορίτσι, πράγματι, καταπνίγει τις συναισθηματικές ανάγκες του ώσπου αργότερα, ως γυναίκα, προσπαθώντας να κορέσει την πείνα της για αγάπη και προσοχή θα ακολουθεί άβουλα λάθος άντρες. Στο κατόπι ενός τέτοιου άντρα, η Μπέατριξ θα παρατήσει την κόρη της στην Ρόζαμοντ. Είναι (περίπου) μέσα της δεκαετίας του '50 και η Ρόζαμοντ ζει κι εργάζεται στο Λονδίνο βιώνοντας τον πρώτο της μεγάλο έρωτα, την Ρεμπέκκα. Οι τρεις τους -η Ρόζαμοντ, η Ρεμπέκκα και η εννιάχρονη Τέα- θα περάσουν ένα όμορφο οικογενειακό καλοκαίρι στην Ωβέρνη της Γαλλίας. Εκεί, η Ρόζαμοντ που, αντίθετα με την Ρεμπέκκα, διαθέτει ένα ισχυρό μητρικό ένστικτο θα προσπαθήσει με την αγάπη και την φροντίδα της να επουλώσει κάπως την εσωστρέφεια που είχε αρχίσει να δημιουργείται στην μικρή. Κάποια στιγμή η Μπέατριξ θα επιστρέψει, θα πάρει την κόρη της και θα εξαφανιστεί αφήνοντας πίσω της προσβλητικά σχόλια για την σχέση της Ρόζαμοντ με την Ρεμπέκκα. Οι δύο γυναίκες τελικά θα χωρίσουν και η Ρόζαμοντ θα συνεχίσει να ζει ήρεμα κι ανέραστα τη ζωή της για χρόνια ώσπου να συναντήσει την Ρουθ, την δεύτερη μεγάλη αγάπη της.

Η επόμενη φορά που η Ρόζαμοντ θα συναντήσει την Τέα είναι τα Χριστούγεννα του '59, στην οικογενειακή γιορτή που οργανώθηκε στο πατρικό της. Η δεκαοκτάχρονη πλέον νέα θα της πει πως η Μπέατριξ -όντας σε μόνιμη αντιπαλότητα με τον εαυτό της- είχε αλλάξει το όνομά της σε Άννι, εργαζόταν ως νοσηλεύτρια και ήταν αρκετά δημοφιλής και αγαπητή στον χώρο της εξακολουθώντας, ωστόσο, να φέρεται άθλια και σ΄αυτήν και στην οικογένεια που είχε αποκτήσει με τον δεύτερο σύζυγό της. Χρόνια μετά, η Τέα, έχοντας ενσαρκωθεί με την σειρά της, την αδιαφορία και την συναισθηματική κακοποίηση της μητέρας της ξεσπά βάναυσα στην δική της κόρη - για ασήμαντο λόγο εκνευρίζεται με την μικρή Ίμοτζεν και την χτυπά ταρακουνόντας την τόσο βίαια που η μικρή νοσηλεύεται στο νοσοκομείο.

Πριν καιρό, όταν διάβασα την "Ανάκριση" του Ηλία Μαγκλίνη, θαύμασα τον χειρισμό του ζητήματος τού πως οι γονείς κληροδοτούν τα βιώματά τους στα παιδιά τους. Ο Τζόναθαν Κόου εδώ το εξειδικεύει και εμβαθύνει κατά πολύ από την πλευρά των γυναικών. Με την χαρακτηριστική του οξυδέρκεια και με απόλυτη τρυφερότητα (υπέροχος συνδυασμός!) ο Κόου καταγράφει τον ψυχισμό του γυναικείου φύλου σε όλες τις μορφές και τα επίπεδα: την συγγένεια, την φιλία, την συντροφικότητα, τον ομοφυλοφιλικό έρωτα και την ψυχοφαγική σχέση μητέρας-κόρης. Ιδίως αυτήν την τελευταία και το πως μεταδίδεται υποδόρια από την μια γενιά στην επόμενη - από την Άιβι μέχρι την Τέα η κάθε γυναίκα αυτοκαταστρέφεται και κακοποιεί ανελέητα την ψυχή της επόμενης. Η Ίμοτζεν πιθανότατα έχει ξεφύγει από αυτόν τον φαύλο κύκλο της ψυχολογικής βίας και μάλιστα νωρίς - δεν είχε κλείσει ακόμη τα τέσσερα όταν, μετά από εκείνο το βίαιο ξέσπασμα της Τέα πάνω της, το δικαστήριο ανέθεσε την κηδεμονία της σε ανάδοχη οικογένεια. Όχι ακριβώς νωρίς, όμως, γιατί είχε ήδη τυφλωθεί.

Ο Κόου με αυτό το φαινομενικά ήσυχο μυθιστόρημα καταρίπτει πολλά στερεότυπα δίχως να καταφεύγει σε εύκολες λύσεις ή γλυκερά και ηδονοθηρικά τερτίπια αν και θα μπορούσε να το κάνει λόγω της ομοφυλοφιλίας της Ρόζαμοντ. Δεν φοβάται τις λέξεις, όσο σκληρές και να είναι, όσο σκληρά κι αν ακούγονται. Η πολυπλοκότητα των προσωπικών σχέσεων που αναπτύσσονται στο κείμενο μαζί με την μελαγχολία, τη θηλυκότητα και τη θέρμη που διαρρέουν από την αφήγηση της γηραιάς Ρόζαμοντ κλιμακώνονται τόσο έντεχνα κι αναπάντεχα που στα δύο τελευταία κεφάλαια αναρωτιώμουν γιατί, on earth, συγκινήθηκα τόσο από κάτι τόσο flat, τόσο επίπεδο - η φωνή μιας ηλικιωμένης τού "επέβαλλε" μια γραμμική αφήγηση χωρίς εξάρσεις ή μελλοδραμματισμούς. Πεζό κείμενο στην κυριολεξία. Είμαι σίγουρη πως ένας βιαστικός αναγνώστης που θα έμενε στην απλοϊκότητα της φόρμας του κειμένου θα έλεγε: "Κι εγώ μπορώ να το κάνω αυτό!"

Παρ' όλο όμως που μια ελαφρά δόση αστεϊσμού ή έστω ένα "απαλό" φλέγμα χρησιμοποιείται συνήθως για προπέτασμα της μελαγχολίας, σε τούτο το μελαγχολικό μυθιστόρημα το χιούμορ δεν είχε θέση. Πόσο μάλλον η περίφημη καυστικότητα του Κόου. Όπως παραδέχεται και ο ίδιος, είχε έρθει η στιγμή που όφειλε να κόψει τα αστεία και να γίνει σοβαρός. Αυτό όμως δεν στέρησε σε τίποτε τον αφηγηματικό του τόνο. Το αντίθετο. Μπορείς να "δεις" καθαρά την γηραιά Ρόζαμοντ να κάθεται στη πολυθρόνα του σαλονιού της δίπλα στο παλιό μαγνητόφωνο και να την "ακούς" να αφηγείται με βρετανική διακριτικότητα αλλά και ευθύτητα - λες και κάθεσαι απέναντί της και σε λίγο θα σου προσφέρει ένα από εκείνα τα little alcoholic refreshments που παίρνει και η ίδια όταν κάνει διάλειμμα.

Όσο για το ότι ο Κόου δεν γράφει πολιτικά σ' αυτό το βιβλίο, αυτό μπορεί να καταρριφθεί με την σκέψη πως ο καθένας μας μπορεί να βρει κάτι πολιτικό να σχολιάσει αν το θέλει - η τόσο έγχρωμη ανασύσταση της κοινωνίας της μεταπολεμικής Βρετανίας που φτάνει μέχρι τις μέρες μας, προσφέρεται και για πολιτικές παρατηρήσεις. Ο συγγραφέας, ωστόσο, είναι πιο συγκεκριμένος: "Τι άλλο θα μπορούσε να είναι πολιτικό θέμα αν όχι η δυναμική των σχέσεων που αναπτύσσεται μέσα σε μια οικογένεια; Είτε η άσκηση τυραννίας από έναν γονιό στο αδύναμο παιδί;" αναρωτιέται σε συνέντευξή του και δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω απόλυτα μαζί του.

Σημειώσεις: Η πρώτη φωτογραφία δείχνει την γνωστή εικαστική εγκατάσταση του Γ.Ζογγολόπουλου στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη εγκατάσταση είναι το "Ρόδο II" της Γερμανίδας Isa Genzken.

2011-09-04T23:54:00.001+03:00

Playing with words

around midnight, on a city bridge across a river,

with a pen and paper and some friends

Σημείωση: Αυτό το ηχητικό στιγμιότυπο είναι από αφιέρωμα του Guardian - κάθε πρώτη του μήνα ανεβάζει από μία ηχογράφηση-δημιουργία νέου Βρετανού καλλιτέχνη με σκοπό να "ντύσει" μια μικρή καθημερινή σκηνή της ζωής μας και να ακουστεί σε ορισμένη ώρα και σε ορισμένο τόπο - αν έχετε και ακουστικά, ακόμη καλύτερα. Η συγκεκριμένη ηχογραφήθηκε από τον word and graphic artist Inua Ellams και είναι το σάουντρακ μιας νύχτας, εκεί γύρω στα μεσάνυχτα, σε μια γέφυρα με στυλό, χαρτί και λίγους φίλους. Θα μπορούσε, όμως, να ήταν και το μάθημα γραμματικής με τον Τ. και τον Θ.

2011-09-03T14:51:00.000+03:00

-Εμένα μου αρέσει η βροχή πριν πέσει.

-Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα, δηλ η βροχή πριν πέσει. Πρέπει να πέσει,
αλλιώς δεν είναι βροχή.
- Γι΄αυτό είναι το αγαπημένο μου είδος.

Τζόναθαν Κόου,

από το "Σαν τη βροχή πριν πέσει" (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, Πόλις, 2007)

2011-08-31T00:20:00.004+03:00

Λίγο πριν την αρχή

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ο Αύγουστος ήταν ο μήνας που βαριόμουν αφόρητα. Ιδίως το διάστημα μετά τον δεκαπενταύγουστο και μέχρι να ανοίξουν τα σχολεία έπληττα τόσο που η αδράνεια ήταν η μόνη κινητήριος δύναμη που διέθετα. Συν τοις άλλοις, είχα τον φόβο ότι λόγω αυτής της αδράνειας θα ξεχνούσα όλα όσα υπήρχαν στο μυαλό μου και μετά θα είχα να τα ξαναμάθω όλα πάλι από την αρχή.

Τον φετινό Αύγουστο οι πολιτικές συζητήσεις, και για να είμαι πιο ακριβής οι οικονομικές συζητήσεις κι οτιδήποτε αφορά στο κέρδος και στην συνετή χρήση του χρήματος, ήταν το κυρίαρχο θέμα σε όλες τις φιλικές συνάξεις. Μόνο σε μία (1) δεν αναφέρθηκε κάτι για εκπτώσεις, προσφορές κι ευκαιρίες κι αυτός είναι ο λόγος που θα ξαναβγώ με την Ε. και τον Α. Οι "αναχωρήσεις" του Νίκου Θέμελη και του Λεωνίδα Κύρκου με έβαλαν σε σκέψεις και παρ΄όλο που είδα πολλές ταινίες, δεν κατόρθωσα να διαβάσω τα βιβλία που ήθελα. Όχι η καλύτερη διάθεση, δηλαδή. Γράφω τούτη την ανάρτηση έχοντας σαν πρόθεση να "γκρινιάξω" λιγάκι αλλά παρατηρώ τα βιβλία που βρίσκονταν τακτικώς ερριμμένα στον καναπέ, στα κομοδίνα και στον πάγκο της κουζίνας - χμμμ... να συμμαζέψω πρώτα και μετά.

Ήταν πολύ άνετος αυτός ο Αύγουστος μα δεν νομίζω ότι θα ήθελα να ήταν δύο φορές τον χρόνο. Μου αρέσει που έρχεται ο Σεπτέμβρης -ένας από τους αγαπημένους μήνες- σε αντίθεση με εκείνους που βαρυγκομούν για την επιστροφή στην ρουτίνα. Περισσότερο και από την Πρωτοχρονιά, ο Σεπτέμβρης μου δίνει την αίσθηση της αρχής. Μια καλή ευκαιρία για να μηδενίσω το "κοντέρ" και να ξεκινήσω: είτε για να διορθώσω τα κακώς κείμενα του (πρόσφατου) παρελθόντος, είτε για κάτι ολότελα καινούργιο. Είτε, επίσης, για να γράψω επιτέλους εκείνες τις αναρτήσεις που ανέβαλα συνεχώς λόγω θέρους - έχω, νομίζω, αρκετό υλικό.

Σημείωση: Η φωτογραφία είναι από το εξώφυλλο του "One September afternoon" του Art Pepper.

2011-08-24T15:35:00.000+03:00

A book is...

... more than a verbal structure or series of verbal structures; it is the dialogue it establishes with its reader and the intonation it imposes upon his voice and the changing and durable images it leaves in his memory. A book is not an isolated being: it is a relationship, an axis of innumerable relationships.

Jorge Luis Borges

2011-08-02T15:18:00.002+03:00

One...

...cannot collect all the beautiful shells on the beach.

One can collect only a few and they are more beautiful if they are
a few.

Anne Morrow Lindbergh

Καλό καλοκαίρι και καλές συλλογές:

εικόνων, γεύσεων, εμπειριών, κοχυλιών...

Σημείωση: Η εικονογράφιση είναι του Ιωακείμ Μιναρετζόπουλου.

2011-07-29T21:55:00.003+03:00

Don't judge this book by its cover

Ο Τσέχωφ είναι αδυναμία μου. Έτσι, μόλις είδα στις προθήκες το διήγημά του "η κυρία με το σκυλάκι" σε αυτόνομη και πολύ προσεγμένη έκδοση (σε μετάφραση και με εισαγωγή της Έφης Κορομηλά, Μελάνι, 2011) δεν πρόσεξα ιδιαίτερα το εξώφυλλό του, ούτε καν το φυλλομέτρησα. Για την ακρίβεια, το χέρι πήγε μόνο του - μετά από διαβάσματα παιδαγωγικού περιεχομένου, ένας Τσέχωφ είναι ό,τι καλύτερο για να "μπω" ξανά στην λογοτεχνία.

Είναι καλοκαίρι και οι δύο πρωταγωνιστές του διηγήματος κάνουν τις διακοπές τους στην Γιάλτα. Ο Ντμίτρι Ντμίτριτς Γκούρωφ είναι ένας Μοσχοβίτης φιλόλογος που δουλεύει σε τράπεζα. Παντρεμένος από είκοσι ετών, έχει βαρεθεί την έγγαμη ζωή κι εμπλουτίζει το βίο του με περιστασιακές σχέσεις. Η Άννα Σεργκέεβνα, μια αριστοκράτισσα από την επαρχία, παραθερίζει χωρίς τον σύζυγο που έχει μείνει πίσω λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων. Μόνη συντροφιά της και αφορμή για την γνωριμία των δύο, ένα σκυλάκι σαλονιού.

Συναισθηματικά ευέλικτος και επίκτητος μισογύνης -άρχισε να θεωρεί τις γυναίκες "κατώτερο είδος" λίγο μετά τον γάμο του- ο Γκούρωφ είναι διαμετρικά αντίθετος στον χαρακτήρα με την κατά πολύ μικρότερή του σε ηλικία Άννα που παρουσιάζεται ευαίσθητη και με ισχυρές ηθικές αναστολές. Παρ' όλη την αντίθεση, ωστόσο, ξεκινούν έναν δεσμό με καθορισμένη ημερομηνία λήξης. Καθώς όμως οι αναμνήσεις δρουν υποδόρια, ο Γκούρωφ, μετά την επιστροφή του στη Μόσχα, θα διαπιστώσει έκπληκτος, κάπου ανάμεσα στην καθημερινότητα και στα ξενύχτια που συνεχίζει να επιδίδεται, ότι είναι πραγματικά ερωτευμένος με την Άννα. Σε ένα επαγγελματικό ταξίδι στην πόλη όπου μένει η Άννα θα επιδιώξει να την συναντήσει σε μια θεατρική παράσταση την οποία εκείνη παρακολουθεί με τον σύζυγό της. Η Άννα τον αποδιώχνει τρομαγμένη. Μετά από αυτό, όμως, ανταποδίδει τα συναισθήματά του με μια δική της επίσκεψη στην Μόσχα όπου ξεκινούν εκ νέου τον δεσμό τους.

Πρόσεξα το εξώφυλλο του ολιγοσέλιδου αυτού βιβλίου για πρώτη φορά μόλις το τελείωσα. Η εικόνα του προέρχεται από το παιδικό βιβλίο "Συρανό" της Ρεμπέκα Ντωτρεμέρ (Μεταίχμιο, 2007). Κανονικά, θα έπρεπε να χαρώ μιας και έβλεπα με σάρκα και οστά μια ιδέα που είχα χρησιμοποιήσει παλιότερα σε μία από τις αναρτήσεις μου, αλλά δυστυχώς. Αν θεωρήσουμε πως το εξώφυλλο αντιπροσωπεύει, ή δίνει μια βάσιμη εντύπωση για το περιεχόμενο ενός βιβλίου, το συγκεκριμένο ταιριάζει μεν με τον ρομαντισμό της Άννας Σεργκέεβνα, σε προϊδεάζει ωστόσο, για μία παιδικής υφής ιστορία ή έστω κάτι απλοϊκό, πράγμα που βεβαίως δεν ισχύει.

"Η κυρία με το σκυλάκι" είναι μία σύντομη μα έντονη ερωτική ιστορία μεταξύ ενηλίκων που κλιμακώνεται σε τέσσερα στάδια και είναι ίσως, όπως διαβάζω, το αρτιότερο διήγημα του Τσέχωφ. Ο Ρώσος συγγραφέας είναι γνωστός για το πόσο παραστατικός και ταυτόχρονα λιγόλογος είναι ενώ στα έργα του δεν ηθικολογεί και δεν επικρίνει τις ανθρώπινες αδυναμίες - μεγάλα ατού και τα δύο στην συγγραφή. Ένα τρίτο είναι πως οι χαρακτήρες του, οι οποίοι αν και συνήθως βρίσκονται στο τέλος με πληγωμένο τον εγωισμό και την περηφάνειά τους παραμένουν όρθιοι και δέχονται τις συνέπειες των πράξεών τους - και ο Γκούρωφ και η Άννα έχουν συνειδητοποιήσει την αναπόφευκτη κατάσταση στην οποία ζουν και συζητούν για να βρουν μία λύση για την μελλοντική κοινή πορεία τους.

Το διήγημα δεν είνα καθόλου θλιβερό ή μελοδραματικό. Είναι απλώς ρεαλιστικό και με μία δόση από Χάνεκε και το Cashe του - οι δύο πρωταγωνιστές "... βλέπουν καλά πως είχαν μπροστά τους έναν μακρύ, πολύ μακρύ δρόμο, και πως τα δύσκολα και πολύπλοκα μόλις τώρα άρχιζαν." Και σ΄ αυτό το ανοιχτό τέλος, ο Τσέχωφ αφήνει τον κάθε αναγνώστη να "βάλει" την δική του εκδοχή.

2011-07-15T10:10:00.001+03:00

Incendies

... ή αλλιώς, πως μία γυναίκα επιβιώνει και δραπετεύει Μέσα από τις φλόγες της αμάθειας, των προκαταλήψεων και του μίσους.

Δύο δίδυμα αδέρφια, η Ζαν και ο Σιμόν, με την καθοδήγηση και την βοήθεια ενός συμβολαιογράφου πραγματοποιούν την τελευταία επιθυμία της μητέρας τους. Ταξιδεύουν από τον Καναδά όπου ζουν στον τόπο καταγωγή της, μια χώρα κάπου στην Μέση Ανατολή, με σκοπό να βρουν τον άγνωστο σ' αυτούς αδελφό τους και τον πατέρα τους που μέχρι εκείνη την στιγμή θεωρούσαν νεκρό και να τους παραδώσουν από ένα γράμμα. Το ταξίδι θα είναι οδυνηρό και το μικρό λευκό ψέμα που τους είχε πει η μητέρα τους, Ναβάλ, θα καταρρεύσει κάτω από το βάρος των επίσης οδυνηρών αποκαλύψεων του παρελθόντος της. Για την ακρίβεια, η αποκάλυψη είναι η εξής μία: δεν γνώριζαν καθόλου την μητέρα τους ούτε την τραγωδία της ζωή της.

Η ιστορία του ανοίγματος μιας διαθήκης σε προδιαθέτει για μια αναμμενόμενη εξέλιξη με διάφορες εκπλήξεις και προστριβές μεταξύ συγγενών, γνωστών κι αγνώστων. Ωστόσο, σε τούτη την ταινία, η διαθήκη δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται, ούτε και η εκτέλεσή της. Το μόνιμο σκηνικό του πολέμου στην Μέση Ανατολή, ο σκοταδισμός και ο φανατισμός που επικρατούν σ' αυτά τα μέρη δίνουν στην ιστορία βαθιές αποχρώσεις φρίκης. Οι ανατροπές που διαδέχονται η μία την άλλη με σταθερό ρυθμό σε οδηγούν στο τέλος της αναζήτησης των διδύμων που, επίσης, δεν είναι καθόλου απλό.

Η ταινία βασίζεται στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Wajdi Mouawad και διαφοροποιείται στο ότι η κινηματογραφική εκδοχή του εκτυλίσσεται σε μια χώρα της Μέσης Ανατολής χωρίς να κατονομάζεται ευθέως ενώ στο πρωτότυπο η δράση εκτυλίσσεται μέσα σε ένα δωμάτιο και αναφέρεται σαφώς στον Λίβανο, μία χώρα καμμένη από τα πυρά και τους εμπρησμούς του πολέμου. Εξ' ού και ο τίτλος: Incendies στα γαλλικά σημαίνει φωτιές, και Scorched, όπως είναι η αγγλική απόδοση του τίτλου, σημαίνει κατεστραμμένος από φωτιά.

Δεν κατάλαβα πότε πέρασαν τα εκατόν τριάντα ένα λεπτά της ταινίας. Ένιωσα όμως πως είναι από τις λίγες φορές που η πλοκή μιας ταινίας καλύπτει τις ερμηνείες των ηθοποιών. Ίσως γιατί αυτές ήταν τόσο φυσικές, τόσο γήινες που ταίριαξαν απόλυτα με το σκληρό, άνυδρο τοπίο της πρωτόγονης αυτής χώρας, όποια κι αν είναι τελικά. Ίσως πάλι επειδή ο φαύλος κύκλος του αίματος και της βίας είναι τόσο αποκρουστικός που σε αφήνει μουδιασμένο κι άφωνο. Όπως και η αποκάλυψη της αλήθειας.

Σημείωση: Δείτε εδώ το τρέιλερ της ταινίας. Η φωτογραφία έχει αντληθεί από το http://rurbanistique.wordpress.com/2011/03/24/incendies/

2011-07-01T21:06:00.003+03:00

ικ

ρό

μπου

κάλι ό

που ο κύ

ριος Μπα

τύ φυλ

άει το αρ

χαίο του

ΝΕΚΤΑΡ

Σημείωση: το πιο πάνω στιχάκι του Γκιγιώμ Απολλιναίρ είναι από το βιβλίο της Ζενεβιέβ Ντορμάν "Η γαστριμαργία του Γκιγιώμ Απολλιναίρ" (Ολκός, 1994).

2011-06-28T20:58:00.003+03:00

This above all:

to thine own self be true,

And it must follow, as the night the day,
Thou canst not then be false to any man.

Hamlet

Act I, sc. iii.

(Polonius giving advice to his son Laertes,

departing for France.)

2011-06-20T20:16:00.006+03:00

את המילים של המגן והחנית

(Οι λέξεις της ασπίδα και δόρυ)

Ξεκίνησα το "Στο τέλος της γης" (Καστανιώτης, 2010, σε μετάφραση από τα Εβραϊκά της Λουΐζας Μιζάν) από τις τελευταίες σελίδες του, εκεί όπου ο Νταβίντ Γκρόσμαν σημειώνει έναν διευκρινιστικό επίλογο για την δημιουργία του βιβλίου. Μην έχοντας διαβάσει κάποιο άλλο από τα βιβλία του Ισραηλινoύ συγγραφέα και δεδομένου ότι η τραγική ιστορία του θανάτου του γιου του αποτελεί τον άτυπο πρόλογο-επωδό του βιβλίου, χρειαζόμουν κάποιου είδους διαβεβαίωση πως δεν πρόκειται για μία πένθιμη καταγραφή των όσων συνέβησαν στην οικογένειά του.

Γράφει, λοιπόν, ο συγγραφέας πως άρχισε να γράφει αυτό το βιβλίο τον Μάιο του 2003 -μισό χρόνο πριν την λήξη της στρατιωτικής θητείας του πρωτότοκου γιου του Γιόναταν, και μισό χρόνο πριν την κατάταξη του μικρότερου γιου του Ούρι, και πως όταν σκοτώθηκε ο Ούρι "στις 12 Αυγούστου 2006, τις τελευταίες ώρες του Δεύτερου Πολέμου στο Λίβανο" το μεγαλύτερο μέρος του είχε ήδη γραφτεί.

Η αφήγηση ξεκινά το 1967, όταν το Ισραήλ βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου. Τρεις έφηβοι βρίσκονται απομονωμένοι σε μια πτέρυγα νοσοκομείου λόγω μιας λοιμώδους ασθένειας από την οποία έχουν προσβληθεί. Η Όρα και ο Άβραμ, όταν δεν βρίσκονται σε κώμα, περνούν τις ώρες τους μιλώντας για τα όνειρα και τις επιθυμίες τους. Σε μία από τις βραδυνές -κι επώδυνες για την κατάστασή του- επισκέψεις στο δωμάτιο της Όρα, ο Άβραμ, ένας ευφυής, δοτικός, larger than life έφηβος με έντονες καλλιτεχνικές τάσεις και πολύ ερωτευμένος μαζί της, σέρνει μαζί του έναν νεαρό που κοιμάται στο αναπηρικό καροτσάκι του. Ο Ίλαν, ο τρίτος έφηβος της πτέρυγας, δεν συμμερίζεται καθόλου την όρεξη των άλλων δύο για κουβέντα: όταν είναι ξύπνιος παραμένει κλεισμένος στον εαυτό του και δεν μιλά καθόλου για την ζωή του πριν ή μετά την αρρώστεια. Μόνο όταν είναι κοιμισμένος μπορεί να κουβεντιάζει ανοιχτά με τον Άβραμ και να του εκμυστηρεύεται τις σκέψεις του, κάτι που ο Άβραμ και στην συνέχεια η Όρα, του ανταποδίδουν πλέκοντας έτσι την αρχή ενός δεσμού πολύ ισχυρού και για τους τρεις.

Στο δεύτερο κεφάλαιο η Όρα, στα πενήντα τρία της τώρα, ετοιμάζεται για μια περιπατητική εκδρομή στην Γαλιλαία με τον μικρότερο γιο της, Όφερ, για να γιορτάσουν κατά κάποιον τρόπο την λήξη της θητείας του στον στρατό - μια θητεία που σημειωτέον, στα εμπόλεμα εδάφη του Ισραήλ συνεπάγεται με τρία χρόνια γεμάτα έρευνες για βομβιστές-καμικάζι, ένοπλες περιπολίες, ενέδρες, εφόδους κι άλλες παρόμοιες καταστάσεις που ενέχουν πραγματικά πυρά και το επίσης πραγματικό και πολύ πιθανό ενδεχόμενο του θανάτου. Παρά την απόλυσή του, ωστόσο, ο Όφερ επιστρέφει οικοθελώς στην μονάδα του για να πάρει μέρος σε μια έκτακτη επιχείρηση που θεωρεί πολύ σημαντική. Η χαρά και η ανακούφιση της Όρα μετατρέπονται πάλι, σε χρόνο dt, σε φόβο για την ζωή του γιου της κι αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να το χειριστεί τη δεδομένη χρονική στιγμή - με τον Ίλαν και τον μεγαλύτερο γιο τους, Άνταμ να βρίσκονται κάπου στην νότιο Αμερική σε ταξίδι αναψυχής και με την πολύ βάσιμη αγωνία ριζομένη μέσα της, η Όρα νιώθει μια ανεξέλεγκτη τάση φυγής κι αποφασίζει να κάνει το προγραμματισμένο ταξίδι χωρίς τον Όφερ. Για την ακρίβεια, χωρίς καμμία απολύτως επικοινωνία μαζί του ή με οποιονδήποτε άλλον, με το σκεπτικό πως "...αν δεν την βρουν (οι αγγελιοφόροι των κακών ειδήσεων), αν δεν είναι δυνατόν να την βρουν, (ο Όφερ) δεν θα τραυματιστεί."

Όταν ο φόβος σε σπρώχνει στα όρια του πανικού, το να ελέγξεις τις αντιδράσεις σου είναι κάπως δύσκολο και η Όρα δεν είναι αρκετά διατεθειμένη να το αποφύγει - πρώτα μαλώνει με τον επί χρόνια έμπιστο φίλο της, τον Άραβα Σάμι που την οδηγεί με το ταξί του στη Γαλιλαία, και στη συνέχεια επισκέφτεται τον Άβραμ στο Τελ Αβίβ με σκοπό να τον πάρει μαζί της. Δεν θα είναι καθόλου εύκολο να τον πείσει, ωστόσο, η πεζοπορία θα ξεκινήσει τελικά, με την Όρα να μιλά δίχως σταματημό και τον Άβραμ ν'ακούει δίχως να σχολιάζει.

Με συνεχή κι άτακτα (δλδ χωρίς χρονολογική σειρά) flashbacks, η Όρα αραδιάζει το χρονικό της ζωής της που είναι παράλληλα και η ιστορία του Ισραηλινού κράτους η οποία εισβάλλει συνεχώς στην ζωή των τριών φίλων. Όταν βρίσκονται στην αρχή των σπουδών τους, θα ξεσπάσει ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ και ο Ίλαν με τον Άβραμ θα καταταχθούν στο στρατό. Σ' ένα σκέρτσο της τύχης, ο Ίλαν μένει στα μετόπισθεν ενώ ο Άβραμ στέλνεται στην πρώτη γραμμή. Από εκεί θα επιστρέψει βαριά τραυματισμένος και για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα θα βρίσκεται σε κωματώδη κατάσταση. Σε όλη αυτή την περίοδο, ο Ίλαν και η Όρα θα τον φροντίζουν με τυφλή αφοσίωση. Βγαίνοντας δε από το νοσοκομείο, ο Ίλαν και η Όρα θεωρούν φυσικό να τον προσκαλέσουν να μείνει μαζί τους παρόλο που έχουν παντρευτεί κι έχουν ήδη έναν γιο. Η κατάσταση για τον Άβραμ γίνεται φοβερά δύσκολη: εκτός από τις φυσιολογικές συνέπειες του σωματικού και ψυχολογικού βασανισμού που υπέστη στην αιχμαλωσία και οι οποίες θα γίνονταν βάρος στους υπόλοιπους, στην περίπτωση που έμενε μαζί τους θα έπρεπε να βιώσει και την επίσημη απόρριψη του έρωτά του για την Όρα από την ίδια και τον καλύτερό του φίλο.

Ο Άβραμ αρνείται και μένει μόνος του στο Τελ Αβίβ. Η σχέση των τριών τους περνά από σοβαρές διακυμάνσεις – ο Ίλαν εγκαταλείπει την Όρα με το νεογέννητο αμέσως μετά τη γέννησή του και ο Άβραμ όσο περνά ο καιρός, απομακρύνεται όλο και περισσότερο κι από τους δυο. Ωστόσο, εξακολουθούν να επικοινωνούν μεταξύ τους - τυπικά και με διακριτικό έως παιδαριώδη κάποιες φορές τρόπο. Και ο Ίλαν και η Όρα, παρόλο που βρίσκονταν σε διάσταση, συνεχίζουν να επισκέφτονται τον Άβραμ -εναλλάξ και χωρίς να συναντηθούν μεταξύ τους- μέχρι ότου βεβαιωθούν πως έχει επιστρέψει στη ζωή και μπορεί να ανταπεξέρθει στην καθημερινότητα χωρίς βοήθεια.

Στα επόμενα είκοσι χρόνια ο Άβραμ θα ζήσει στη σκιά του πρότερου εαυτού του. Εντελώς αποκομμένος από το κοινωνικό παρελθόν του, κάνει διάφορες ταπεινές δουλειές που του βρίσκουν από την Υπηρεσία Αποκατάστασης και οι οποίες δεν έχουν καμμία σχέση με τα ενδιαφέροντα που είχε στην προπολεμική ζωή του. Κάποια στιγμή, μάλιστα, όταν θα γνωρίσει μια παραβατική νέα, τη Νέτα, θα δημιουργήσει μια ελεύθερη κι ανόρεχτη σχέση μαζί της – δεν είναι μόνο το ότι τα βασανιστήρια έχουν αποστραγγίσει από μέσα του κάθε επιθυμία ζωής. Είναι, κυρίως, η απαράβατη καταστολή του έρωτά του από την Όρα και τον γάμο της. Και παρά το ότι εξακολουθεί να είναι ερωτευμένος μαζί της, σε όλο αυτό το διάστημα, ο Άβραμ δεν θα την συναντήσει, ούτε και τον Ίλαν φυσικά, όπως επίσης θα αρνηθεί κατηγορηματικά να πάρει με οποιονδήποτε τρόπο μέρος στην ζωή του Όφερ, του γιου που έχει αποκτήσει με την Όρα σε μία από εκείνες τις επισκέψεις της.

Γι' αυτό όταν η Όρα τον ειδοποιεί πως θα περάσει να τον πάρει μαζί της, εκείνος την αγνοεί και παίρνει το υπνωτικό χαπάκι του όπως συνήθως κάνει κάθε βράδυ. Η Όρα αναγκάζεται να τον απαγάγει - για την ακρίβεια να τον σύρει έξω από το σπίτι. "...προσπαθούσε να τον κρατήσει όσο μπορούσε, για να μην σωριαστούν κάτω μαζί, και ταυτόχρονα -ούτε σ' αυτό είχε τον έλεγχο- άρχισε να πετάει κομμάτια της ζωής τους που ποτέ δεν είχαν περάσει απ' τα χείλη της, και του θύμισε πράγματα ξεχασμένα για κείνον και για κείνη και για τον Ίλαν, και του διηγήθηκε ολόκληρη την ιστορία μιας ζωής διαλυμένης πάνω σε εξήντα τέσσερα σκαλοπάτια, μέχρι την εξώπορτα του κτηρίου. Κι από κει τον έσειρε σ' ένα μονοπάτι από σπασμένα πλακάκια και σωρούς σκουπιδιών και σπασμένα μπουκάλια μέχρι το ταξί του Σάμι, που καθόταν και την κοίταζε πίσω από το μπροστινό τζάμι με μάτια ανέκφραστα, και δεν βγήκε να τη βοηθήσει."

Η οικογένεια είναι θεμελίωδης άξονας για τον Νταβίντ Γκρόσμαν και στα άλλα λογοτεχνικά βιβλία του έχει περιγράψει τις σχέσεις που αυτή περικλείει: τη σχέση ενός άντρα και μιας γυναίκας πριν την δέσμευση, τις σχέσεις τους ως ζευγάρι, τις σχέσεις γονιών και παιδιών. Το ίδιο συμβαίνει και με την Όρα - αφηγείται το πως παντρεύτηκε τον Ίλαν και ποιά ήταν η μεταξύ τους σχέση, το πως γεννήθηκαν τα παιδιά τους, πως ο Ίλαν την εγκατέλειψε και πως επέστρεψε τρία χρόνια μετά όταν έμεινε έγκυος στον Όφερ, πως μεγάλωσαν τους γιους τους καθώς και τους αόρατους ιστούς που συνδέουν τον καθένα από αυτούς με τους υπόλοιπους. Ίσως κάποιος να θεωρήσει τις περιγραφές αυτές υπερβολικές μα είναι απαραίτητες για την Όρα που θέλει μέσα από τα λόγια της ο Άβραμ να γνωρίσει και να αγαπήσει τον γιο του. Να μπει στην ζωή του και η έγνοια του αυτή να μεγαλώσει την ασπίδα γύρω από τον εικοσάχρονο. Γι' αυτό μιλά δίχως να κρύβει τίποτα - ούτε μία λεπτομέρεια όσο μικρή κι ασήμαντη κι αν είναι, ούτε καταστάσεις και ζητήματα που καλό είναι να σωπαίνει κανείς, ούτε ακόμη κι εκείνες τις μύχιες σκέψεις που κάνει ο καθένας μας και φυσικά δεν ομολογεί δημοσίως. Μιλά ανεξέλεγκτα, σαν το σώμα της να έχει κηρύξει μια μικρή Ιντιφάντα. Κι ενώ το ταξίδι τους ξεκίνησε με τις χειρότερες συνθήκες, σιγά σιγά η διάθεση και των δύο αλλάζει. “Όσο επιστρέφει ο Άβραμ στη ζωή -έτσι όπως είναι σιωπηλός και βαρύς και ανεπαρκής- τόσο τη μαγνητίζει προς την εσωτερική και απόλυτη προσωπική ακρίβεια και αρτιότητα, που διαχέουν μέσα της ανατριχίλες ζεστασιάς τις οποίες έχει πλέον χρόνια να νιώσει."

Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με την ανάγνωση του βιβλίου - η δύναμη της γραφής του Νταβίντ Γκρόσμαν προκαλεί συναισθήματα ασυνήθιστης έντασης παρόλο που ο τόσο μακροπερίοδος λόγος του με δυσκόλεψε αρκετά μέχρι να βρω τον ρυθμό του. Αλλά αυτό συνέβη μόνο στις πρώτες είκοσι πέντε με τριάντα σελίδες. Το υπόλοιπο βιβλίο, αν και πολυσέλιδο, σας διαβεβαιώ δεν είναι καθόλου δύσκολο ή βαρετό. Το ακριβώς πολύ αντίθετο (sic).

Όσο διάβαζα αλλά κι αργότερα, προσπαθώντας να γράψω τούτη την ανάρτηση, στο μυαλό μου είχε κολλήσει στην κυριολεξία το "Σκηνές από ένα γάμο" του Ίγκμαρ Μπέργκμαν. Η ρευστότητα μιας ερωτικής σχέσης, η ερωτική φύση μιας φιλίας, η διατήρηση του έρωτα στον γάμο και η ανεπιτείδευτη ειλικρίνεια που στιγμές σε καθιστά αδύναμο ή αφελή -πράγμα εξίσου επικίνδυνο για την ψυχική ακεραιότητα ενός ανθρώπου- απειχούν τόσο τους τραγικούς ήρωες του Ισραηλινού.

Tο κορυφαίο σημείο του μυθιστορήματος, ωστόσο, θα έλεγα πως είναι η διευσδητικότητα του συγγραφέα στην ψυχοσύνθεση του γυναικείου φύλου. Στο σημείο όπου η Όρα μονολογεί για την θέση και τον ρόλο της ως σύζυγος, μητέρα και φίλη, ξεχνάς ότι πρόκειται για μια μυθιστορηματική περσόνα στο Ισραήλ και θαρρείς πως μιλά μια οποιαδήποτε γυναίκα απ' οποιοδήποτε μέρος στον κόσμο, μια Γυναίκα ζωντανή μέσα στο σώμα της, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Το βιβλίο θα μπορούσε γι' αυτό να χαρακτηριστεί ως το μυθιστόρημα της Γυναίκας. Η αφήγηση της Όρα -που εκτείνεται σε ολόκληρο το βιβλίο, είναι, καλύτερα, όλο το βιβλίο- αποπνέει την αμεσότητα, την ώριμη παιδικότητα και τον αφοπλιστικό αυθορμητισμό που είχα να συναντήσω από το "Επτά ημέρες μιας γυναίκας" της Ναταλίας Μπαράσκαγια. Η δραματικότητα των διαλόγων -που τονίζεται ακόμη περισσότερο από την έλλειψη εισαγωγικών και παυλών καθώς κι από το ότι τις περισσότερες φορές είναι ενσωματωμένοι στο κυρίως κείμενο- και η ηχώ της σκέψης της Όρα διαθέτουν μια τέτοια τσεχωφική ευαισθησία που σε παρασύρει στην κυριολεξία στον κόσμο αυτής της γυναίκας που ανασυστήνει απελπισμένα τα τελευταία 37 χρόνια της ζωής της.

Οι δύο πρώην -και νυν- εραστές περπατούν σε μονοπάτια όπου η πυκνή βλάστηση εναλλάσσεται με βράχια, ποτάμια και καταρράκτες. Διασχίζουν δάση από ανθισμένους τερέβινθους, βαλανιδιές και σημύδες, προσπερνούν σκόρπιους κατακίτρινους ασπάλαθους και μωβ κουτσουπιές και τυλίγονται από μυρωδιές από ρίγανη, θυμάρι, δεντρολίβανο κι αγιόκλημα - η φύση είναι παρούσα σε όλο το μυθιστόρημα σαν δεύτερη πρωταγωνίστρια. Και τούτος ο πολύχρωμος μα σιωπηλός ορίζοντας φαίνεται πως λειτουργεί αντιστικτικά και καταπραϋντικά στην διήγηση της Όρα ιδίως όταν φτάνει στο σημείο να περιγράψει το μυστικό του Ίλαν: στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, όπου υπηρέτησαν και οι δύο, ο Ίλαν εγκαταλείπει τη βάση του για να βρει τον Άβραμ. Όταν δε, μαθαίνει πως είναι τραυματισμένος και παγιδευμένος σε ένα κατεστραμμένο από τους βομβαρδισμούς των Αιγυπτίων οχυρό, αποπειράται να τον πλησιάσει για να τον απελευθερώσει. Το μόνο που καταφέρνει, όμως, είναι να βρεθεί αποκλεισμένος και ο ίδιος σ' ένα άλλο φρούριο ενάμισι χιλιόμετρο μακριά του. Οι Αιγύπτιοι βρίσκονταν ήδη είκοσι χιλιόμετρα μέσα στο έδαφος του Ισραήλ μα ο Ίλαν, εν μέσω βομβαρδισμών κι οπισθοχώρησης κατασκευάζει έναν αυτοσχέδιο ασύρματο και μ' αυτό το μηχάνημα πιάνει τον Άβραμ στις ραδιοσυχνότητες (ο Άβραμ υπηρετεί στην Υπηρεσία Πληροφοριών του Ισραήλ από τη θέση του ασυρματιστή). Παρά το χάος που επικρατεί, ο Ίλαν μένει στην θέση του να τον ακούει τη μια να παραλυρεί και να παραλογίζεται και την άλλη να δίνει με απόλυτη νηφαλιότητα πλήρη στοιχεία της κατάστασης που επικρατεί στο δικό του οχυρό, ενώ στιγμή δεν παύει να αναπολεί και να επικαλείται τον έρωτά του για την Όρα. Ο Ίλαν τον ακούει ακόμη και την στιγμή που οι αντίπαλοι πιάνουν τον Άβραμ αιχμάλωτο.

Η αφήγηση της Όρα θα διαρκέσει πολλά χιλιόμετρα μακριά από κάθε στοιχείο πολιτισμού κι ενημέρωσης. Και όσο περισσότερο θυμάται και μιλάει για τον Όφερ, τόσο περισσότερο νιώθει πως τον προστατεύει. Κοντεύοντας, ωστόσο, στην έξοδο του μονοπατιού και πλησιάζοντας στο παρόν, ο φόβος και η αγωνία εισβάλλουν μέσα της με μεγαλύτερη σφοδρότητα. "Από βήμα σε βήμα ένας νέος φόβος στάζει μέσα της. Μήπως κάνει λάθος, μήπως τα κάνει όλα εντελώς ανάποδα, μήπως όσο εξιστορεί στον Άβραμ ιστορίες για τον Όφερ, η ζωή του Όφερ λιστοστεύει;"

Το "Στο τέλος..." θα μπορούσε, επίσης, να ήταν το βιβλίο του Ούρι μιας και υπάρχουν τόσα "δικά του" στοιχεία σ' αυτό. Ο Νταβίντ Γκρόσμαν αναφέρει πως "ο Ούρι γνώριζε πολύ καλά την υπόθεση του βιβλίου και τους ήρωές του. Κάθε φορά που μιλούσαμε στο τηλέφωνο, και ειδικά όταν ερχόταν στο σπίτι με άδεια, ρωτούσε τα νέα του βιβλίου και την ηρώων του (τι έπαθαν αυτή την εβδομάδα; ήταν η συνήθης ερώτησή του). Το μεγαλύτερο μέρος της θητείας του το πέρασε στα Κατεχόμενα, (...) και αρκετές φορές μοιραζόταν μαζί μου τις εμπειρίες του από εκεί." Και ο συγγραφέας, συνεχίζει στον επίλογό του, πως είχε την αίσθηση "...ή, πιο σωστά, την ψευδαίσθηση- " πως το βιβλίο που έγραφα θα τον προστάτευε." Όπως έκανε η Όρα με τα λόγια της. Δεν θα μάθουμε αν έπιασε το δικό της "ξόρκι", του Γκρόσμαν όμως όχι. Σε συνέντευξή του ο συγγραφέας λέει πως στο μυθιστόρημα δεν περιγράφει την οικογένειά του ωστόσο, είναι φορές που αυτά τα δύο συμπίπτουν. Είναι, υποθέτω, φυσιολογικό αυτό για έναν συγγραφέα αν και στην δική του περίπτωση η σύμπτωση παραήταν συγχρονισμένη. Και είναι επίσης, θεμιττό για κάθε κριτικό και κάθε αναγνώστη (που ενδιαφέρεται) που διαβάζει ένα μυθιστόρημα να εξετάζει και το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε για να το κατανοήσει καλύτερα. Είναι όμως απόλυτα άδικο να περιορίζουμε ένα βιβλίο στο βεληνεκές ενός περιστατικού της ζωής του συγγραφέα του, όσο τραγικό αυτό κι αν είναι - άλλωστε από το συγκεκριμένο γεγονός θα αντλήσει ο Νταβίντ Γκρόσμαν για το επόμενο βιβλίο του οπότε ας περιμένουμε μέχρι τότε.

Το "Στο τέλος της γης" διαθέτει μια πλούσια, γεμάτη αποχρώσεις γλώσσα, ζεστό, πάλλον συναίσθημα και μια εκπληκτική εμβάθυνση στους χαρακτήρες του - ένα "νοήμον" ψυχολογικό μυθιστήρημα. Θα μπορούσε, επίσης, να το χαρακτηρίσει κανείς και ως το μυθιστόρημα της Φιλίας και της Οικογένειας. Δεν μπορείς, όμως, καθόλου να το πεις πολιτικό -ούτε άλλωστε γράφτηκε γι'αυτό-. Ωστόσο, είναι με την έννοια ότι πολιτική είναι οι επιλογές μας και ο τρόπος που ζούμε την καθημερινότητά μας – από το ποιόν επιλέγει να εμπιστευτεί τα μυστικά της, πως συμπεριφέρεται στις δυσκολίες και το πως μεγαλώνει τα παιδιά της μέχρι την πραγματική φιλία της Όρα με τον “εχθρό” Άραβα Σάμι και την αντίθεσή της για τον κάθε πόλεμο, ο Γκρόσμαν αμφισβητεί και τις δύο πλευρές -την Παλαιστινιακή και την Ισραηλινή- με τα κλισέ τους, τις προκαταλήψεις και τις γενικεύσεις τους που δημιουργούνται, όπως λέει ο ίδιος, από τον φόβο, την άρνηση και τον κυνισμό.

Η στάση του Νταβίντ Γκρόσμαν είναι υποδειγματική: αποφεύγοντας συστηματικά να συσχετίσει τον θάνατο του Ούρι με τις δημόσιες δηλώσεις του κατά του πολέμου, συνεχίζει να υποστηρίζει με νηφαλιότητα την ειρηνική λύση του μεσανατολικού. “Τα συναισθήματά μου δεν είναι οι σκέψεις μου” λέει χωρίς κανέναν ενδιασμό. Ο μεγάλος ενδιασμός του, ωστόσο, ήταν για το βιβλίο. Όταν ο συγγραφέας εμπιστεύτηκε στον στενό του φίλο, Άμος Όζ, ότι δεν μπορούσε να σώσει το βιβλίο εκείνος του απάντησε: "Δεν θα σώσεις εσύ το βιβλίο, το βιβλίο θα σώσει εσένα!" Κι έτσι ο Γκρόσμαν επέστρεψε στη συγγραφή/επεξεργασία του δίνοντάς μας αυτό το τόσο αισιόδοξο, τελικά, βιβλίο - το βιβλίο της Ζωής. Κι αν ένα βιβλίο μπορεί να νικήσει με την αβρότητα και την αδιαπραγμάτευτη ευαισθησία του συγγραφέα που διαπνέουν τις σελίδες του το πένθος, πόσες πιθανότητες υπάρχουν να "υποκύψει" στην ρουτίνα της κάθε ημέρας;

Σημειώσεις: Το πρώτο εικαστικό έργο είναι το "Μother mortality" του Γκάρυ Χιουμ και η δεύτερη φωτό είναι μια παλαιότερη εγκατάσταση του Αλ. Ψυχούλη που αντιπαραβάλει το ιδιωτικό με το δημόσιο και τη δύναμη των συμπτώσεων. Έχει τίτλο "Το Δωμάτιο (fragility makes me special)". Στην τρίτη φωτογραφία είναι ο ίδιος ο Νταβίντ Γκρόσμαν.

2011-06-15T00:05:00.005+03:00

The most effective education

Ενθουσιάζομαι όταν ανακαλύπτω παιδικά βιβλία με ασυνήθιστη εικαστική εικονογράφιση και κείμενα τρυφερά και έξυπνα, από αυτά που τους λείπει ο στερεότυπος διδακτισμός και στο τέλος, σου αφήνουν μια αισιόδοξη κι ανάλαφρη, χιουμοριστική διάθεση - τόσο αναγκαίο αυτή την περίοδο.

Ένα τέτοιο ιδαίτερο βιβλίο ξετρύπωσα πριν καιρό από ένα πολυφορτωμένο ράφι βιβλιοπωλείου - τα έντονα χρώματα και οι ασυνήθιστες, ρευστές μορφές του στο εξώφυλλο μου άρπαξαν αμέσως το ενδιαφέρον και φυσικά, δεν αρκέστηκα μόνο στο ξεφύλλισμα. Το "Ο Μπαμπάς μου είναι..." των Isabel Martins και Bernardo Carvalho (Κόκκινο, 2011 σε μτφρ. Γ.Κουραβέλου) είναι ένα βιβλίο για τις σχέσεις πατέρα-παιδιού. Ωστόσο, δεν θα περιόριζα το περιεχόμενό του λέγοντας πως αφορά μόνο στις μονογονεϊκές οικογένειες αν και θα ταίριαζε μιας και ο πατέρας είναι ο κύριος πρωταγωνιστής εδώ. Οι καταστάσεις που σκιτσάρονται στις σελίδες του αφορούν και στους "κανονικούς" μπαμπάδες, ξέρετε τους "άλλο μισό του ζευγαριού."

Σε κάθε σελίδα αυτού του μικρού βιβλίου θα δείτε να περιγράφονται μονολεκτικά πολλές ιδιότητες που με ευκολία ενδύονται οι μπαμπάδες για χάρη των παιδιών τους και οι οποίες ιδιότητες είναι άκρως διασκεδαστικές μα και απολύτως αναγκαίες για την ψυχοσωματική ανάπτυξη των μικρών ανθρώπων. Έτσι, λοιπόν, μεταξύ άλλων, σκιτσάρεται και η ενδυματολογική ιδιότητά τους (μπαμπάς αδιάβροχο) η μεταφορική (μπαμπάς αεροπλάνο, μπαμπάς τρακτέρ, μπαμπάς γερανός), η δομική (μπαμπάς κρυψώνα, μπαμπάς τούνελ, μπαμπάς σκάλα) και η επείγουσα ή προληπτική (μπαμπάς φρένο). Ωστόσο, η χρηστική ιδιότητα ενός πατέρα (μπαμπάς κρεμάστρα, μπαμπάς πολυθρόνα, μπαμπάς στρώμα, μπαμπάς ξυπνητήρι, μπαμπάς σφουγγάρι) είναι εκείνη που υπερτερεί - εικονογραφικά τουλάχιστον. Προσωπικά, έχω μία ιδιαίτερη προτίμηση στην βρώσιμη ιδιότητα ενός μπαμπά που δεν είναι άλλη από τον μπαμπά σοκολάτα (σελ18).

Επειδή όμως είναι καλοκαίρι, δεν μπορώ να μην αναφέρω και τον μπαμπά μούσμουλο και τον μπαμπά βαρύ πεπόνι - αυτές τις δύο δροσερές ιδιότητες, ωστόσο, δεν θα τις βρείτε στο βιβλίο. Είναι οι αγαπημένες μου προσφωνήσεις φίλων προς τους δικούς τους μπαμπάδες από τον καιρό της παιδικής ηλικίας κι αυτό είναι ακόμη ένα από τα συν του βιβλίου: μεταφέρει στους αναγνώστες (κάθε ηλικίας) αλλά κι ανακαλεί (από τους μεγαλύτερους απ' αυτούς) πολύτιμες εμπειρίες.

Σημείωση: Η πρώτη εικόνα είναι από το οπισθόφυλλο του βιβλίου και η δεύτερη από την εσωτερική εικονογράφιση. Οι εκδόσεις Κόκκινο είναι (σχεδόν) ολοκαίνουργιες κι εκτός από τα εξαιρετικά βιβλία τους, το σκεπτικό της εκδότριάς τους είναι εξίσου θαυμάσιο: "Για μένα το διάβασμα είναι απόλαυση. Θέλω λοιπόν τα παιδιά να διαβάζουν όχι επειδή 'πρέπει' αλλά διότι νιώθω ότι θα ήταν κρίμα να χάσουν μια ευχαρίστηση σαν αυτήν. Μην προσπαθείτε να τα 'πείσετε', δοκιμάστε απλώς να βρείτε τι τους αρέσει."

2011-06-10T21:54:00.003+03:00

"...it is the stories

that we tell about ourselves, and about others,

that can make us who we are

and the world what it is."

Bettany Hughes

2011-06-08T21:40:00.004+03:00

"Θα υπερασπίζομαι πάντοτε

την νομιμότητα της λογοτεχνίας

στην ανάπτυξη της ιστορικής αλήθειας.

Στην περίπτωση της απέλασης, Εβραίων ή μη Εβραίων, απλώς δεν είναι εύκολο να μιλήσεις ή να γράψεις την αλήθεια. Η αλήθεια που βιώσαμε δεν γίνεται πιστευτή, και αυτό είναι ένα γεγονός στο οποίο στηρίχθηκαν οι Ναζί, όσον αφορά στην δική τους κληρονομιά για τις μελλοντικές γενιές. Εάν πούμε την γυμνή, ωμή, αλήθεια, κανείς δεν θα μας πιστέψει. Γι' αυτό ανέφερα τον Μανόλο σ' εκείνο το διαμέρισμα της Μαδρίτης. Έλεγε την ωμή αλήθεια, η οποία είναι ακατανόητη γιατί στερείτο αληθοφάνειας, Χρειαζόταν να αποκτήσει ένα ανθρώπινο σχήμα, μία πραγματική μορφή. Εδώ είναι που η λογοτεχνία αρχίζει: η αφήγηση, το τέχνασμα, η τέχνη - αυτό που ο Πρίμο Λέβι ονομάζει "φιλτραρισμένη αλήθεια". Και πιστεύω με πάθος ότι η αληθινή μνήμη, όχι η ιστορική ή η καταγεγραμμένη μνήμη, θα διαιωνιστεί μόνο μέσω της λογοτεχνίας. Διότι μόνο η λογοτεχνία είναι ικανή να επανεφεύρει και να αναγεννήσει την αλήθεια. Είναι ένα εξαιρετικό όπλο, και θα δείτε πως σε δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, το υλικό αναφοράς σχετικά με την καταστροφή των Εβραίων της Ευρώπης θα περικλείει κι ένα σύνολο λογοτεχνικών μαρτυριών - των δικών μας, ενδεχομένως, αλλά επίσης και των νεότερων γενεών, οι οποίοι δεν υπήρξαν μάρτυρες αλλά θα είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους."

Jorge Semprún

2011-05-30T11:42:00.000+03:00

Destino

Dali + Disney

Σημείωση: Αυτή η μκρού μήκους -μόλις 7 λεπτών- μαγεία προέκυψε το 2003 από μία ομάδα περίπου 25 animateurs οι οποίοι ξέθαψαν το αρχικό πρότζεκτ και στη συνέχεια αποκρυπτογράφησαν αρχειακό υλικό και σημειώσεις για να ολοκληρώσουν την ιστορία του Χρόνου που ερωτεύεται με πάθος μια κοινή θνητή. Η αρχική συνεργασία των δύο μεγάλων ανατρεπτικών δημιουργών της εικόνας ξεκίνησε το 1945 και συνεχίστηκε για οκτώ μήνες αλλά λόγω των πολλών οικονομικών προβλημάτων που δημιούργησε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος στα στούντιο του Ντίσνεϋ η ταινία δεν προχώρησε πέρα από τα πιλοτικά 17''. Πείτε με υπερβολική αλλά, δεν χορταίνω να βλέπω τούτο το φιλμάκι...

2011-05-26T18:04:00.002+03:00

Απόσπασμα

"...κι εκείνη πιάνει τη ρίζα της παλάμης του και του λέει κατάμουτρα, είσαι μαθημένος σ'αυτό, σωστά;

Σε ποιο; τραυλίζει εκείνος και εξετάζει καχύποπτα το πρόσωπό της. Να το σκας από τα κακά μαντάτα, λέει εκείνη, έχεις μάθει να το κάνεις αυτό χίλιες φορές περισσότερο από μένα, έτσι δεν είναι; Όλη σου τη ζωή το μόνο που κάνεις είναι να το σκας από τα άσχημα νέα. Τον κοιτάζει κατευθείαν στα μάτια και ξέρει χωρίς καμία αμφιβολία πως έχει δίκιο, και τον πιάνει απ' τον ώμο, και διπλώνοντας με ρυθμό το ένα του δάχτυλο μετά το άλλο τού λέει: δραπετεύεις απ' το κακό νέο που είναι η ίδια η ζωή, πρώτον. Και το σκας από το άσχημο νέο που είναι ο Όφερ, δεύτερον. Και φεύγεις μακριά απ' το κακό μαντάτο που είμαι εγώ, τρίτον. Κι αυτός, πιπιλώντας σαστισμένος τα χείλη του, ανοησίες, Όρα, τι μου κάνεις, ψυχανάλυση στη μέση του δρόμου; Εκείνη όμως ξαφνικά είναι γεμάτη δύναμη: θυμήσου μόνο πως ένα άσχημο νέο μερικές φορές είναι ένα πολύ καλό νέο που δεν κατάλαβες, και να ξέρεις πως αυτό που ίσως κάποτε ήταν ένα κακό μαντάτο μπορεί να μετατραπεί με το χρόνο σε καλό, στο καλύτερο που μπορούσες να φανταστείς. Του επιστρέφει το χέρι του και κλείνει μέσα του ένα κλάδί με μπουμπούκια κίτρινα, σαν τον ήλιο. Έλα, Άβραμ, πάμε."

Σημειώσεις: Το απόσπασμα είναι από το "Στο τέλος της γης" (σελ.385) που διαβάζω -επίτηδες- ακόμη. Το χαρακτικό είναι μία από τις εικονογραφήσεις του Ντέιβιντ Χόκνυ για το παραμύθι Fundevogel των αδερφών Γκριμμ και βρίσκεται στην συλλογή του Βρετανικού Συμβουλίου.

2011-05-18T21:44:00.001+03:00

Ελπίδα

Δεν ξέρω τι θα "βρω" "Στο τέλος της γης" του Νταβίντ Γκρόσμαν (Καστανιώτης, 2011). Ξέρω όμως πως αυτό το μακρύ ταξίδι -που άρχισε από μια επίμονη παρόρμηση- μού κρατά το ενδιαφέρον από τις πρώτες κιόλας σελίδες του. Είναι δύο μέρες τώρα που το διαβάζω και μ' έχει απορροφήσει.

2011-05-13T20:32:00.010+03:00

Σονάτα

Στην αρχή, το "Νυχτερινά" του Καζούο Ισιγκούρο (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, Καστανιώτης, 2010) δίνει την εντύπωση ενός αργού, πνιγηρού βιβλίου το οποίο σε αφήνει μ' ένα αίσθημα παραίτησης, πικρίας και απογοήτευσης - οι ήρωες και των πέντε διηγημάτων διαπιστώνουν πως άλλα σου υπόσχεται η μουσική (και κατ' επέκταση η τέχνη) κι άλλα εντέλει σου δίνει η ζωή.

Στο πρώτο διήγημα, "Ο τροβαδούρος της αγάπης", ο συγγραφέας διηγείται την ιστορία του Τόνυ και της Λίντι Γκάρντνερ - ενός διάσημου κρούνερ της εποχής του '30 και της αριβίστριας συζύγου του. Ενώ η κοινή ζωή τους ξεκίνησε ως αμοιβαία ανάγκη για εξασφάλιση -δημοσιότητας και συναισθηματικής σταθερότητας για τον τότε μεσήλικα Τόνυ και οικονομικής επιφάνειας από την πλευρά της Λίντι- κατέληξαν να αγαπήσουν ο ένας τον άλλον ουσιαστικά. Ο αφηγητής, Γιάνεκ (ή Γιαν), κιθαρίστας σ'ένα από τα πολλά υπαίθρια καφέ της πλατείας του Αγίου Μάρκου στην Βενετία, δέχεται να τον συνοδεύσει σε μια καντάδα προς την σύζυγό του που τελικά αποδεικνύεται πως είναι ο μουσικός επίλογος της σχέσης τους η οποία δεν μπόρεσε να εναντιωθεί στις απαιτήσεις της δημοσιότητας.

Στο δεύτερο διήγημα της συλλογής, "Με ήλιο ή με βροχή", ένα ζευγάρι, ο Τσάρλυ και η Έμιλυ βρίσκονται στα πρόθυρα χωρισμού. Γι' αυτό επιστρατεύεται ένας κοινός τους φίλος, ο Ρέιμοντ, καθηγητής αγγλικών που στα σαράντατόσα χρόνια του ζει ακόμη μεροδούλι-μεροφάι. Ο Τσάρλυ ελπίζει πως ο Ρέι θα λειτουργήσει ως κυματοθραύστης για την σχέση του και πως η Έμιλυ, βλέποντας την αξιοθρήνητη κατάσταση του Ρέι, με τον οποίο μοιράζονταν παλιά την αγάπη τους για τα μιούζικαλς, θα εκτιμήσει τον Τσάρλυ κι έτσι θα αναθεωρήσει για το διαζύγιο.

Ο ήρωας της τρίτης ιστορίας, "Μάλβερν Χιλς", είναι ένας κιθαρίστας της τζαζ ο οποίος, έχοντας επισκεφθεί τους φίλους του από το πανεπιστήμιο (αφήνεται να εννοηθεί πως είναι το ζευγάρι της προηγούμενης ιστορίας), φεύγει από το Λονδίνο κι επιστρέφει στον τόπο όπου γεννήθηκε με σκοπό να κυνηγήσει το όνειρό του. Το πρωί ανταποδίδει την φιλοξενία της αδερφής του βοηθώντας την στο καφέ-εστιατόριο που εκείνη διατηρεί με τον άντρα της σε μια υπέροχη περιοχή της αγγλικής υπαίθρου ενώ τα απογεύματα αφιερώνεται με επιμονή στην σύνθεση ενός "μεγάλου" κομματιού που θα του αποφέρει την αναγνώριση.

Στο τέταρτο διήγημα, "Νυχτερινό", ξαναβρίσκουμε την Λίντι του πρώτου διηγήματος. Μετά τον χωρισμό της από τον Τόνυ Γκάρντνερ έχει καταφύγει στις υπηρεσίες της πλαστικής χειρουργικής. Στο ξενοδοχείο όπου μένει, το οποίο λειτουργεί και ως χώρος ανάρρωσης, γνωρίζει τον Στιβ, επίδοξο σαξοφωνίστα, ο οποίος έχει κι αυτός καταφύγει στην πλαστική χειρουργική - ο ατζέντης του επέμενε για χρόνια πως η εικόνα του ευθύνεται για το ότι δεν είναι διάσημος και πως βελτιώνοντάς την, η κατάσταση θα ανατρέπονταν σε ελάχιστο χρόνο. Οι δύο "ασθενείς", με μπανταρισμένα πρόσωπα λόγω της επέμβασης, αναπτύσσουν μια φιλική σχέση όπου ο καθένας τους μιλά για τον έρωτα, την μοναξιά και τα σχέδιά του δίχως κάποιου είδους επιφύλαξη. Κλεισμένοι όμως στα δωμάτιά τους όλη την ημέρα, νιώθουν φοβερή ανία και γι' αυτό κάνουν νυχτερινούς "περιπάτους" στις εγκαταστάσεις του ξενοδοχείου αναστατώνοντας τους αστυνομικούς της ασφάλειας και προσφέροντας στον αναγνώστη τις πιο "περιπετειώδεις" σκηνές του βιβλίου που θα μπορούσαν να είναι και οι πιο αστείες αν το χιούμορ τους δεν ήταν κάπως στεγνό.

Το πέμπτο διήγημα, "Βιολοντσελίστες" είναι και το πιο παράδοξο: μία γυναίκα μουσικός, η Ελοΐζ, παραδίδει μαθήματα βιολοντσέλου σ' έναν νεαρό Ουγγαρέζο βιολοντσελίστα με άριστες σπουδές και μελλοντικές προοπτικές. Αυτό, θα μου πείτε τώρα, δεν είναι παράδοξο. Συμφωνώ. Το παράδοξο βρίσκεται στο ότι η Ελοΐζ υποστηρίζει με πάθος πως είναι βιρτουόζος βιολοντσελίστα τη στιγμή που έχει να πιάσει στα χέρια της βιολοντσέλο από τότε που ήταν 11 χρονών. Ο λόγος που επικαλείται γι' αυτό είναι πως κανένας δάσκαλος δεν ανταποκρινόταν στην ιδιοφυία της κι έτσι, προκειμένου να χαλάσει το ταλέντο της με κάποιον ακατάλληλο, επέλεξε να μην το πραγματοποιήσει καθόλου. Η φιλική σχέση που παρ' όλα αυτά αναπτύσσεται μεταξύ τους θα λήξει άδοξα με την Ελοΐζ να επιλέγει να επιστρέψει στην επαρχιακή πόλη όπου ζει μόνιμα για να παντρευτεί και τον Τίμπορ να δέχεται ανόρεχτα την θέση μουσικού σ' ένα ξενοδοχείο στο Άμστερνταμ.

Ξεκίνησα με την πρόθεση να γράψω πως αυτή η συλλογή είναι κάτι σαν ένα διάλειμμα μικρής έκτασης μετά από έξι πολυσέλιδα μυθιστορήματα που έχει γράψει μέχρι σήμερα ο Ισιγκούρο - με ό,τι αυτό συνεπάγεται στο αποτέλεσμα. Γράφοντας όμως, άλλαξα γνώμη.

Ο Ισιγκούρο περνά από τα συνηθισμένα ανθρώπινα κίνητρα στην παθολογία τους και στο κωμικό έως παράδοξο των καταστάσεων τόσο απαλά που μου προκάλεσε έκπληξη. Χρειάστηκε να επιστρέψω στο κείμενο και να διαβάσω για δεύτερη φορά τον αυτοσαρκασμό και τα υπονοούμενα που υποφόσκουν κάτω από τους ατάραχους ήρωες και την καθημερινή γλώσσα που ηχεί μονότονα, άκαμπτα και comme il faux ενώ δεν είναι παρά μόνο η επιφάνεια. Καθόλου τυχαία, λοιπόν, που ο Ισιγκούρο θεωρείται άριστος χρήστης του βρετανικού understatement - τόσο under που τα περάσματα αυτά είναι πράγματι ανεπαίσθητα.

Το "Νυχτερινά" δεν φτάνει στο ύψος του "Απομεινάρια μιας μέρας" ή (απ' ότι αντιλαμβάνομαι διαβάζοντας κριτικές γιατί δεν το έχω διαβάσει) του "Μην μ' αφήσεις ποτέ". Αυτό το πλέξιμο των ιστοριών, όμως, ο τρόπος που η μια ιστορία διευσδύει μέσα στην άλλη και τελικά δεν μπορείς να διαβάσεις καμμία από αυτές μόνη της, ούτε και σε διαφορετική σειρά από αυτή που υποδεικνύεται -όπως ακριβώς και σε μία σονάτα- κάνει το βιβλίο να τραβά την προσοχή σου σ' αυτό το “παιχνίδι” κι έτσι σε αποσπά εν μέρει από την γενική κακόκεφη διάθεση των ηρώων. Εκτός αυτού, όμως, τα διηγήματα "ακούνε" τζαζ και κλασική μουσική, "ντύνονται" με λιτή γλώσσα και "περιδιαβαίνουν" την αγγλική εξοχή και τη Βενετία κι όλο τούτο τους δίνει μια ξεχωριστή χροιά. Είναι σαν να διαβάζεις μικρή νυχτερινή μουσική.

Σημειώσεις: Ο πρώτος πίνακας είναι ο “Moonlight over the sea” του J.M.W. Turner ενώ ο δεύτερος είναι η εικαστική απεικόνιση ενός καναλιού της Βενετίας από τον σύγχρονo Βρετανό καλλιτέχνη Colin Turner.

2011-05-03T12:38:00.005+03:00

"There's a way to contribute

to the protection of humanity,

and it is not to quit "

Ernesto Sabato

2011-04-27T23:36:00.004+03:00

Κατόπιν εορτής

Μετά τον Πινόκιο, ο Συρανό ντε Μπερζεράκ είναι η πιο διάσημη μύτη στην παγκόσμια λογοτεχνία. Η ιστορία του γνωστή: ο Συρανό είναι ανίατα ερωτευμένος με την Ρωξάνη, την επιπόλαιη ξαδέρφη του η οποία δεν τον βλέπει παρά μόνο σαν τον πάντοτε πιστό φίλο που ικανοποιεί τις απαιτήσεις της. Ο Συρανό νιώθει ανυπέρβλητο το ελάττωμα της μεγάλης μύτης και παραιτείται από κάθε διεκδίκηση της Ρωξάνης και ελπίδα ότι θα τον ερωτευθεί. Δέχεται να βοηθήσει τον όμορφο μα εντελώς πεζό κι άχαρο Κριστιάν να την κατακτήσει γράφοντας στίχους και επιστολές που θα απευθύνονται σ΄αυτήν.

Εκείνο όμως που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι πως ο Εντμόν Ροστάν, ο συγγραφέας του πιο πάνω θεατρικού, έγραψε το έργο το 1897 κατά παραγγελία του Κοκλέν, ενός ηθοποιού που επρόκειτο να παίξει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ήρωας του έργου θα ήταν ένας μάλλον άγνωστος ποιητής στην Γαλλία του 17ου αιώνα, ο Συρανό ντε Μπερζεράκ. Κάτι ο ενθουσιασμός μου για την παράσταση που θα προλάβαινα τελικά να δω, κάτι μια ηθελημένη διάθεση να αφεθώ σ' ένα κλασικό κείμενο και "όπου με βγάλει", πήγα στο Εθνικό αγνοώντας αυτές τις βασικές πραγματολογικές πληροφορίες. Όπως και κάθε άλλη γνώμη και εντύπωση για το έργο. Ήμουν δηλαδή εντελώς απροετοίμαστη.

Γιός αστού δικηγόρου, ο Σαβινιάν ντε Συρανό, όπως ήταν το αληθινό του όνομα, γεννήθηκε το 1619 στο Παρίσι και σπούδασε στο Κολέγιο του Μπωβαί όπου είχε καθηγητή τον γνωστό παιδαγωγό της εποχής Ζαν Γκρανζέ. Τελειώνοντας τις σπουδές του το 1638, περνά το χρόνο του στα καμπαρέ και τα καπηλειά του Παρισιού, παίζοντας τζόγο και πίνοντας. Μαζί με άλλους ποιητές και λιμπερτίνους συγγραφείς της εποχής, γνωρίζει από κοντά το πιο κακόφημο κομμάτι της πόλης ενώ αργότερα, μαζί με τον φίλο του Λε Μπρε, κατατάσσεται στη φρουρά, πολεμά στη μάχη της Μπουζόν και του Αρράς, και αποκτά τη φήμη δεινού ξιφομάχου. Τα τραύματα που απέκτησε στις μάχες τον έκαναν να τερματίσει τη σταδιοδρομία του στο στρατό και να ασχοληθεί με τη συγγραφή δίχως ποτέ του, όμως, να γίνει διάσημος γι' αυτή. Ωστόσο, οι τολμηρές, “αιρετικές” για την εποχή ιδέες που περιγράφει στο έργο του, γίνονται βάσεις για πολλούς συγγραφείς, σύγχρονους και επερχόμενους: ο Μολιέρος, στις "Κατεργαριές του Σκαπίνου", σχεδόν αντιγράφει μία ολόκληρη σκηνή από τον "Εξαπατημένο σχολαστικό" του και ο Φοντενέλ θα βρει στέρεο έδαφος για να βασίσει το μετέπειτα διάσημο έργο του. Δάνεια θα εντοπιστούν και στα έργα του Βολταίρου, του Τζόναθαν Σουίφτ, του Κορνέιγ και του Πό(ε). Ο Θεόφιλος Γκωτιέ, που αποκαθιστά την λογοτεχνική φήμη του Συρανό, υποστηρίζει πως ο Γάλλος συγγραφέας είχε πρώτος επινοήσει το αερόστατο στο βιβλίο του "Ταξίδι στη Σελήνη" και είχε μάλιστα περιγράψει την παράξενη αίσθηση της έλλειψης της βαρύτητας. Ο Συρανό πέθανε το 1655 χτυπημένος από ένα δοκάρι που έπεσε στο κεφάλι του. Ήταν τριάντα πέντε.

Εκ των υστέρων, λοιπόν, διαπίστωσα πως μικρά κομματάκια από τον άγνωστο βίο του Συρανό είχαν ενσωματωθεί στην παράσταση κάνοντάς την πολύ ενδιαφέρουσα. Όπως για παράδειγμα η παρουσία του Μονφλερύ, ηθοποιού και συγγραφέα, ανταγωνιστή του Συρανό. Στην έναρξη της παράστασης, ο Μονφλερύ -τον υποδύεται ο χαρισματικός Άγγελος Παπαδημητρίου- εμφανίζεται να παίζει κάποια σκηνή από ένα θεατρικό και ο Συρανό, που τον θεωρούσε κάκκιστο τόσο ως ηθοποιό όσο και ως συγγραφέα, τον κατεβάζει από τη σκηνή με το ζόρι.

Μου έκανε, επίσης, εντύπωση η συνεχής αναφορά σε λουκούλεια γεύματα και την γαλλική γαστριμαργία τη στιγμή που οι Γασκώνοι στρατιώτες λιμοκτονούσαν επί σκηνής - ανεκπλήρωτη γαστριμαργία κι ανεκπλήρωτος έρωτας... Ειδικά στη δεύτερη και την τέταρτη πράξη όπου τα πάντα μεταφράζονται με όρους τροφής, βρέθηκα να παρακολουθώ γοητευμένη ένα είδος γαστρονομικού παραμυθιού αν και ομολογώ ότι προς στιγμήν με "κατέβαλε" η προσπάθεια να καταλάβω το λόγο που ο Γάλλος ζαχαροπλάστης Ραγκενό (υπέροχος ο Κοσμάς Φουντούκης) φορούσε ένα πολύ κομψό γιαπωνέζικης επιρροής κοστούμι.

Παρ' όλο που το όλο στήσιμο της παράστασης ήταν αντισυμβατικό, νεωτερικό κατά άλλους, ένοιωσα πως δεν ήταν ξένο προς το πνεύμα του κειμένου. Τίποτα απολύτως δεν ενοχλούσε το συναίσθημα, τίποτα δεν "σκάλωνε" στο μάτι. Όταν, μετά από λίγο, έπαψα να προσέχω το σχεδόν άδειο σκηνικό με τα στρώματα στην θέση πλοίων και τις ακρυλικές φλοράλ κουβέρτες που έγιναν κοστούμια αριστοκρατών και τα οποία σου τραβούσαν εγωιστικά την προσοχή από το πρώτο λεπτό, επικεντρώθηκα στο σανίδι όπου εκτυλίσσονταν μια πραγματική γιορτή εικόνων και διαθέσεων.

Οι δέκα Γασκώνοι στρατιώτες, ένας ιδιότυπος αρχαίος χορός, όργωναν τη σκηνή - πότε χόρευαν και τραγουδούσαν, πότε έπαιζαν τους ρόλους τους και πότε τα μουσικά όργανα της ορχήστρας που συνόδευε την πλοκή. (Διαβάζω πως όλοι τους, καθώς και οι δύο άλλοι γυναικείοι χαρακτήρες του έργου έμαθαν όχι μόνο την μουσική αλλά κι από ένα μουσικό όργανο ειδικά για την παράσταση!) Η έντονη, αλέγκρα, θεατρικότητα του Άγγελου Παπαδημητρίου είχε ισχύ και στον δεύτερο ρόλο που κρατούσε στο έργο, εκείνον του κακού Ντε Γκις - που μόνο κακό δεν τον εμφάνισε. Ο Χρήστος Λούλης απέδωσε σωματικά τον αδέξιο κι άγαρμπο Κριστιάν ενώ η Ρωξάνη της Λένας Κιτσοπούλου, μακριά από την αιθέρια ύπαρξη του κειμένου, θα ήταν, νομίζω, πιο ταιριαστή με λιγότερους ακκισμούς.

Ο Νίκος Καραθάνος, ως σκηνοθέτης ανέδειξε τον ρομαντισμό, την θλίψη, την μοναξιά, την απόγνωση και το μέγεθος ενός άντρα "διαφορετικού". Ενός εκκεντρικού που τολμά να ζήσει κόντρα στην κατάπτωση της κοινωνίας της εποχής του υπερασπίζοντας τις παλιές ανθρώπινες αξίες της φιλίας, του έρωτα, της αυταπάρνησης, της ψυχικής ομορφιάς, της ρώμης, του αλτρουισμού μέχρι το τέλος του. Και αυτό το έκανε με έναν θαυμάσιο τρόπο - σε όλη την διάρκεια του έργου τονίζει τον στρατιωτικό χαρακτήρα του Γάλλου λιμπερτίνου ενώ αφήνει τον ερωτευμένο ψυχισμό του ποιητή να αναδυθεί κατά στάγδιν και με αυξανόμενη ροή για να κορυφωθεί στα τελευταία πέντε λεπτά της παράστασης. Εκεί, ο Συρανό του λάμπει μέσα από τον απλό κι έμμετρο λόγο της (εξαιρετικής) μετάφρασης της Λουίζας Μητσάκου σε έναν μονόλογο που δύσκολα σε αφήνει ασυγκίνητο. Στην πραγματικότητα, δεν μπορείς να πάψεις να έχεις μέσα σου αυτό το τίποτα που, τελικά, είναι το παν...

Σημείωση: Δείτε εδώ μία επτάλεπτη "βερσιόν" του έργου.

2011-04-24T08:09:00.001+03:00

Ευχές για

Καλό Πάσχα!

Σημείωση: Το εικαστικό θέμα είναι δημιουργία παιδιού (το όνομα του οποίου δεν αναφέρεται) που συμμετείχε στα πασχαλινά εργαστήρια του Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης.

Διόρθωση: Το έργο ανήκει στην 10χρονη Νικόλ Λυμαδοπούλου κι από ελεύθερο συνειρμό συμπέρανα πως συμμετείχε στα εργαστήρια. Σε κάθε περίπτωση όμως, υποθέτω, πως βρίσκεται στα αρχεία του ΜΕΠΤ.

2011-04-22T11:32:00.003+03:00

Easter Eve

by Anton Chekhov

φυλάξτε τη μικρή φλόγα μέσα σας
αναμμένη...

Σημειώσεις: Αυτή η ανάρτηση προοριζόταν για το Μεγάλο Σάββατο το βράδυ, μιας και η ιστορία του Τσέχωφ αναφέρεται ακριβώς σ' αυτήν. Πολλοί θα ασχολείστε με άλλα, πιο όμορφα και γήινα πράγματα εκείνη την ώρα γι' αυτό, κάντε κλικ στον τίτλο της ανάρτησης για να διαβάσετε το ομότιτλο διήγημα όσο (και όσοι) ακόμη βρίσκεστε εδώ.