Ξεφυλλίζοντας

...διάφορες σελίδες διαπιστώνω πως η έμπνευση και η δημιουργικότητα  είναι κάπως παρεξηγημένες  έννοιες στις μέρες μας. Ιδίως στον χώρο του παιδικού βιβλίου όπου η εικονογράφηση πολύ εύκολα τραβά την προσοχή και παρασύρει, αναρωτιέμαι αν μια δόση εντονότερου χρώματος ή λίγο γκλίττερ και γκλος παραπάνω είναι αρκετά για την αγορά ενός βιβλίου. Και το κείμενο; Είναι άραγε αρκετό ένα ανέμπνευστο κοπιάρισμα ιδεών ή ένα συμπίλημα παλιών παραμυθιών για να θεωρηθεί μία αφήγηση αξιανάγνωστη; Η στυλιστική εικονογράφηση μιας απλοϊκής σκέψης, ή έστω η βιαστική αναπαλαίωση μιας παλιάς αφήγησης προσφέρουν κάτι στα παιδιά σήμερα;   

Αυτά και άλλα σκεφτόμουν έχοντας στα χέρια το πρόσφατο παιδικό βιβλίο του Αντώνη Παπαθεοδούλου, ενός συγγραφέα που με το έργο του διευκρινίζει με σαφήνεια τον όρο "δημιουργικότητα" - η επινοητικότητά του στην περίπτωση του "Όταν μεγαλώσω μπορώ να γίνω..." (Ίκαρος, 2014) δεν περιορίζεται στην ευρυματική, χιουμοριστική και κάθε φορά διαφορετική πλοκή των ιστοριών του αλλά εκτείνεται και στον σχεδιασμό και την κατασκευή του ίδιου του βιβλίου - δανείζεται, αρχικά, μια ιδέα από το παρελθόν και την μεταποιεί σε κάτι εντελώς καινούργιο που ελάχιστα θυμίζει εκείνα τα παλιά βιβλία που έμοιαζαν με τετράδια σπιράλ και είχαν τις σελίδες τους χωρισμένες συνήθως σε δύο ή τρία μέρη έτσι ώστε γυρίζοντας το κάθε μέρος της οποιαδήποτε σελίδας, ο μικρός αναγνώστης μπορούσε να σχηματίσει διάφορες παράδοξες κι αστείες εικόνες ανθρώπων. Για παράδειγμα, έναν άνθρωπο με το κεφάλι ενός πυροσβέστη που φορά το ειδικό κράνος, το σώμα μίας καλοβαλμένης κυρίας με ταγιέρ και τα πόδια ενός ποδοσφαιριστή.

Tο βιβλίο του Παπαθεοδούλου διαθέτει και σπιράλ και η κάθε σελίδα του είναι χωρισμένη σε τρία μέρη, δεν είναι όμως τόσο αφηρημένο ως ανάγνωση. Είναι δομημένο γύρω από έναν άξονα τριών ερωτήσεων που πρέπει να έχουν κατά νου τα παιδιά σε κάθε γύρισμα σελίδας και οι οποίες τα καθοδηγούν όχι μόνο για να κατανοήσουν το βιβλίο αλλά και να το χαρούν πραγματικά διότι έχουν στα χέρια τους όχι μόνο δέκα, ούτε εκατό, ούτε καν χίλια αλλά 15.625 διαφορετικούς, αστείους αλλά και σοβαρούς, παράξενους και πρωτότυπους συνδυασμούς επαγγελμάτων για να παίξουν και να επιλέξουν.  Λοιπόν, τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις; Τί είδους; Και πού;

Μερικές επιλογές: 

• καθαριστής ειδήσεων στην τηλεόραση (και στο ραδιόφωνο), 
• μεταφορέας αρκούδων σε δημοτικό σχολείο
• δημιουργός μουστακιών στο Παρίσι
• διακοσμητής μπουλντόζας σε συναυλίες
• φρουρός παγωτών σε παραλία
• ξεναγός καμήλας σε θέατρο
• γιατρός έργων τέχνης σε άλλο πλανήτη
• μαέστρος ορχήστρας σε τράπεζα
• διακοσμητής δεντρόσπιτων σε ουρανοξύστες 

Δυστυχώς, δεν μπόρεσα να βρω τη νταλίκα που ήθελε να γίνει κάποτε ο μικρούλης Θ. - λίγο δύσκολο να πραγματοποιηθεί ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα της τεχνολογιας γι'αυτό ίσως δεν συμπεριλαμβάνεται στις επιλογές του βιβλίου. Υπάρχουν, όμως, λευκές σελίδες για να γράψουν τα παιδιά τους δικούς τους συνδυασμούς που μπορεί να είναι κι εντελώς διαφορετικοί από αυτούς του βιβλίου - καθόλου περίεργο για την ευελιξία του παιδικού νου. Και στις τελευταίες σελίδες υπάρχουν μικρές ξεκαρδιστικές ιστορίες που εντείνουν την απλή μα τόσο σημαντική χαρά του παιχνιδιού και της ανάγνωσης. Ωστόσο, το βιβλίο τούτο επιτελεί και κάτι άλλο, εξίσου βασικό για την ανάπτυξη των παιδιών - τα εξοικιώνει με την εξερεύνηση και τον πειραματισμό, την απόρριψη (μιας ιδέας) και φυσικά το σκεπτικό μιας επιλογής. Η ελευθερία που δίνεται στο κάθε παιδί να παρακάμψει καθιερωμένα πρότυπα και να εμπλακεί σε συζητήσεις σχετικά με το "μπορώ"  αντί του απόλυτου "θέλω"  είναι θεμελιώδης. 

Το βιβλίο απευθύνεται ενδεικτικά σε παιδιά από πέντε ετών και η εικονογράφηση της Μυρτώς Δεληβοριά ανταποκρίνεται στην προσχολική διάθεση για διασκέδαση και σκανταλιές με μια θαυμάσια γκάμα χρωμάτων και ζωηρά ανθρωπάκια. Από τούτη την παιγνιώδη ανάγνωση δεν αποκλείονται, ωστόσο, και οι υπόλοιποι  - όπως είπε ο C.S. Lewis  μια πραγματικά καλή παιδική ιστορία την απολαμβάνουν όλες οι ηλικίες.

 



Σημειώσεις: Το ηλεκτρονικό περιοδικό Ο Αναγνώστης διοργανώνει σήμερα, 25.02, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μία πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση - το "Πως γράφεται ένα κακό παιδικό βιβλίο" αφορά όχι μόνο όσους σχετίζονται με τον χώρο του παιδικού βιβλίου αλλά κυρίως όλους εκείνους που βρέθηκαν ή θα βρεθούν κάποια στιγμή στο μέλλον μπροστά στα ράφια των παιδικών βιβλίων προσπαθώντας να επιλέξουν. Η εκδήλωση ξεκινά  στις 7:00μμ. //  Η εικαστική εγκατάσταση είναι του Βρετανού YBA Liam Gillick.

                                     Masquerade 

                                     
  

'All the world's a stage,
And all the men and women merely players:
They have their exits and their entrances;
And one man in his time plays many parts,

      

                                                               William Shakespeare

Σημείωση: Το απόσπασμα είναι από μονόλογο του Ζακ στο  θεατρικό "Όπως σας αρέσει". Το εικαστικό ανήκει στον Αμερικανό θεατρικό συγγραφέα  Tennessee Williams στην πατρίδα του οποίου, το Tennessee, το Καρναβάλι έχει ισχυρή παράδοση, όπως και η τζαζ. Στις παρελάσεις της Αποκριάς δε, κάθε άρμα και οι ακόλουθοί του συνήθως "εξιστορούν" ιστορίες από την λογοτεχνία - κλασσική ή σύγχρονη· ακόμη και από την ελληνική μυθολογία! 

Σχεδόν σιωπή 

Εσύ προσποιήθηκες ότι έβλεπες,

Εγώ προσποιήθηκα ότι είδες,

Έτσι αποκτήσαμε αυτά τα μάτια--

Και μέσα στο μυστήριο να έχουμε λαλιά 

Δεν υπήρχε θέαμα για να δούμε, 

Αυτό που είναι ορατό δεν είναι θέαμα.

Εσύ το έκανες ορατό θέαμα,

Δεν είναι θέαμα και αυτή δεν είναι η αιτία. 

Τώρα, αφού είδαμε, τα μάτια μας ας κλείσουν

Και ας περάσει ανάμεσά μας μια σκοτεινή 

ευλογία--

Μια γλυκόπικρη ευλογία που δεν είδαμε

Ούτε είπαμε ούτε κάναμε τίποτε χειρότερο 
ή τίποτε καλύτερο.

Laura (Riding) Jackson

Σημείωση: Το πιο πάνω απόσπασμα είναι από το "Ευχολόγιο" (μτφρ: Βίκυ Κυριαζή). "Οι εραστές" ανήκουν στον Βέλγο σουρεαλιστή  René Magritte.

The Turning Point

"Από την πλευρά μου, θεωρώ πως θα ήταν πολύ καλύτερα εάν όλα τα Κόμματα αφήσουν το παρελθόν στην ιστορία, ιδιαίτερα  τώρα που προτίθεμαι να την γράψω ο ίδιος." είπε σε ομιλία του στην Βουλή των Κοινοτήτων ο Sir Winston Leonard Spencer Churchill. Κι αυτό ακριβώς έκανε - το εξάτομο "Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος"  απέφερε στον συγγραφέα του κέρδη και παγκόσμια αναγνώριση, και πιθανότατα "ευθύνεται" για την βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.  Δεν ήταν, ωστόσο, το μόνο που έγραψε. Ο Τσώρτσιλ υπήρξε πολυγραφότατος σε όλη την διάρκεια της ζωής του μιας και αντλούσε το εισόδημά του από τα βιβλία και τα άρθρα που συνέγραφε για εφημερίδες και περιοδικά ακόμη και όταν ήταν πρωθυπουργός - στην Βρετανία, ξέρετε,  οι βουλευτές πριν το 1946  αμοίβονταν με ένα ελάχιστο, συμβολικό, ποσό και γι' αυτό έπρεπε να έχουν άλλες ασχολίες/επαγγέλματα για να συντηρούνται.   

Tο "Savrola" είναι το μοναδικό μυθιστόρημα του Ουίλλιαμ Σ. Τσώρτσιλ  κι εκδόθηκε το 1900, μετά τη λήξη μιας περιπετειώδους στρατιωτικής θητείας. Η πορεία του ως συγγραφέα ωστόσο είχε ξεκινήσει δύο χρόνια πριν με την καταγραφή  των εμπειριών του από την στρατιωτική εκστρατεία  στο Πακιστάν ενώ το επόμενο βιβλίο αφορούσε τις εμπειρίες του από τον πόλεμο των Μπόερς, βιβλίο που η ανάθεσή του από την Morning Post τον καθιέρωσε ως εναν από τους πιο ακριβοπληρωμένους δημοσιογράφους στον κόσμο στην ηλικία των 24 ετών.  Συνοπτικά, το έργο του αποτελείται από μία αυτοβιογραφία, δύο βιογραφίες, τρεις τόμους απομνημονεύματα και αρκετά πολύτομα ιστορικά βιβλία. Έγραψε, επίσης, το "Η ζωγραφική ως χόμπι" καθώς υπήρξε και ένας -ερασιτέχνης μεν, χαρισματικός δε-, ζωγράφος με έντονο και φωτεινό -παρόλη την κατάθλιψη από την οποία έπασχε- ιμπρεσσιονιστικό ύφος. Στο σύνολο του συγγραφικού έργου του η επιτροπή των βραβείων Νόμπελ αναγνώρισε "την υπεροχή του στην ιστορική και βιογραφική περιγραφή καθώς επίσης και την έξοχη ρητορική του στην υπεράσπιση υψηλών ανθρώπινων αξιών." Γι' αυτό τον λόγο τον βράβευσε το 1953.

Η συγγραφή δεν θα παύσει σε καμμία στιγμή της πολυκύμαντης πολιτικής σταδιοδρομίας του Τσώρτσιλ η οποία τον οδήγησε σταδιακά μέχρι το Υπουργείο Οικονομικών της Μ.Βρετανίας το 1924. Εκεί θα παραμείνει μέχρι το 1929, χρονιά που οι Συντηρητικοί έχασαν στις εκλογές και τον οδήγησαν σε παραίτηση. Αυτή η περίοδος απουσίας από τα πράγματα  θα διαρκέσει δέκα χρόνια, τα Έρημα Χρόνια όπως τα αποκάλεσε ο ίδιος -  απογοητευμένος, δίχως πολιτικούς συμμάχους και υπό το βάρος υπέρογκων χρεών και μιας χρόνιας κατάθλιψης, ο Τσώρτσιλ αποφασίζει να αποσυρθεί. Τη στιγμή που ο τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας διακήρυττε θριαμβευτικά την συμφωνία για ειρήνη που είχε υπογράψει με τον Χίτλερ, ο Τσώρτσιλ, που έχει διασυρθεί ακόμη και από το παλάτι, ζει απομονωμένος στο εξοχικό του στο Chartwell  πίνοντας ουίσκυ. Εκτός αυτού όμως, ζωγραφίζει, εκτρέφει πεταλούδες και χτίζει τοιχία περίφραξης στους κήπους του σπιτιού του. Μην ξαφνιάζεστε. Ο Τσώρτσιλ, ως χομπίστας, ήταν τόσο καλός χτίστης που τον δέχτηκε ως μέλος του ένα Σωματείο Επαγγελματιών Χτιστών. Ήταν όμως και μέλος του Συντηρητικού Κόμματος και γι' αυτό,  στην συνέχεια, το Σωματείο τον απέβαλε... 

Ακόμη κι έτσι, παρέμεινε ένας αυστηρός -και πολύ ενημερωμένος- κριτής της κυβέρνησης του Neville Chamberlain. Τον Οκτώβριο 1938, δέχεται να δώσει συνέντευξη στον Guy Burgess, έναν νεαρό δημοσιογράφο και ραδιοφωνικό παραγωγό του BBC, ο οποίος πολύ αργότερα θα αποκαλυφθεί πως ήταν Ρώσσος κατάσκοπος. Αυτό το άγνωστο μα καθόλα πραγματικό περιστατικό είναι το θέμα του The Turning Point, ενός μικρού θεατρικού που μεταδόθηκε ζωντανά το 2009 από το αγγλικό κανάλι Sky Arts. Σ' αυτόν τον δραματικό διάλογο που διαρκεί μόλις τριάντα τρία λεπτά, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το κοινό σημείο που αναδύεται με ένταση ανάμεσα στους δύο άνδρες - το μίσος για τον Χίτλερ. 

Τον Σεπτέμβριο 1939, μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία, του ζητήθηκε για μια ακόμη φορά να επιστρέψει στην πολιτική. Ο Τσώρτσιλ ενέδωσε κι έπειτα από την αναγκαστική παραίτηση του Chamberlain, γίνεται πρωθυπουργός. And the rest is history.








Σημειώσεις: Σύγχρονος βιογράφος του Ουίστον Τσώρτσιλ λέει πως "πολύ σπάνια, τα γραπτά ενός συγγραφέα έχουν λάβει λιγότερη προσοχή από εκείνα του βραβευμένου με το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1953".  Κανείς, όμως, δεν μπορεί να αρνηθεί τις απολαυστικές αφηγήσεις ενός γεννημένου παραμυθά, όπως τον αποκαλεί, ο οποίος  σε μια εντυπωσιακά κρίσιμη στιγμή στην ιστορία βοήθησε, με τις αφηγήσεις και τους εθνικούς μύθους του, να σώθει ο πολιτισμός. Πενήντα χρόνια, σαν σήμερα, από τον θάνατό του και η ρητορική δεινότητα, το πνεύμα και η ετοιμότητα του Τσώρτσιλ να απαντά δηκτικά και καίρια είναι αναμφισβήτητα και παροιμιώδη (και πολύ απολαυστικά, επίσης). Το μικρό θεατρικό γράφτηκε από τον Michael Dobbs και πρωταγωνιστούν ο Matthew Marsh και ο Benedict Cumberbatch. Η φωτογραφία του Τσώρτσιλ είναι από την περίοδο των Έρημων Χρόνων.  

 Παρατηρώντας 

την σύγχρονη ζωή

Μετά την πολύχρονη ενασχόλησή της με το ιστορικό παρελθόν που της απέφερε δύο αξιοζήλευτα Man Booker για την μυθιστορηματική αναπαράσταση της ζωής του Τόμας Κρόμγουελ, ενός πληβείου που αναρριχήθηκε στα ανώτατα αξιώματα του βασιλικού κύκλου της Αγγλίας στις αρχές του 16ου αι.  (βλ. "Γούλφ Χωλ" το 2009 και "Γεράκια" το 2012), η Βρετανίδα Hilary Mantel επανέρχεται στον σύγχρονο κόσμο με μια συλλογή διηγημάτων. Το "Η δολοφονία της Μάργκαρετ Θάτσερ" (μτφρ. Εριφύλη Μαρωνίτη - Πάπυρος, 2014) περιέχει δέκα συνολικά εκτενή διηγήματα  από τα οποία το ομότιτλο δημιούργησε πολιτικό επεισόδιο στην Αγγλία για συντηρητικούς κι ακατανόητους λόγους. Τα υπόλοιπα εννέα, ωστόσο, είναι εξίσου προκλητικά κι αυτό διότι η Μαντέλ παρατηρεί με αιχμηρότητα ορισμένα δύσκολα θέματα.

Όπως για παράδειγμα, η ψυχογενής νευρική ανορεξία στο "Και η καρδιά σταματά" όπου η Μόρνα οδεύει προς τον βέβαιο θάνατο με την επιμονή της εφηβείας και το θράσος της μικρότερης αδερφής της η οποία θα γίνει η φωνή της όταν η ίδια θα είναι πολύ αδύναμη ακόμη και να μιλήσει. Στην πορεία τούτη, τα κορίτσια θα ανακαλύψουν τον εθισμό του πατέρα τους με το πορνό μέσα από αντίστοιχες σελίδες του διαδικτύου.

Ή τα παραβατικά/παρατημένα παιδιά όπως η έφηβη Μαίρη Τζόπλιν στο "Κόμμα". Παιδική φίλη της 8χρονης αφηγήτριας,  παίζουν μαζί στις αλάνες του χωριού κι ένα απόγευμα  εξερευνούν την μυστηριώδη έπαυλη της περιοχής. Εκεί, λίγο πριν πέσει ο ήλιος το απόγευμα, βλέπουν μια όμορφη κυρία να βγάζει στη βεράντα μια επιμήκη καρέκλα με τροχούς πάνω στην οποία κάθεται ένα ακαθόριστου σχήματος, σκοτεινό και φασκιωμένο πράγμα που η Μαίρη θεωρεί πως έχει το σχήμα ενός κόμμα. Τα δύο κορίτσια δεν θα μπορέσουν να το ερμηνεύσουν (εσείς όμως θα το καταλάβεται  από την τρυφερότητα της περιγραφής) και το επεισόδιο θα ξεχαστεί. Ο καιρός θα περάσει γρήγορα, η Κίτυ θα συνεχίσει το σχολείο ενώ η Μαίρη θα σταλεί σε "σχολείο για καθυστερημένα". Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, η συγγραφέας θα την συναντήσει τυχαία στον δρόμο, σε μια εικόνα σπαρακτικά σκληρή.

Και η παιδική εργασία και η εκμεταλευση των παιδιών όπως είναι η Λουίζ που εργάζεται στο πανάθλιο μοτέλ όπου καταλύει μία συγγραφέας στο "Πως να το ξέρω;" Εδώ η Μαντέλ αφηγείται την περιπέτεια μιας ομιλίας "σε μια λογοτεχνική ομάδα από εκείνες που ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα θεωρούνταν παρωχημένες".  Στο τέλος της επίσκεψης, η ηρωίδα είναι άυπνη, νηστική και κυρίως ανήμπορη να βοηθήσει το κορίτσι.

Υπάρχουν, επίσης, και τα μικρά εγκλήματα που επιβάλλουμε στους οικείους μας στο "Χειμερινές διακοπές". Ένα ζευγάρι ταξιδεύει με ταξί από το αεροδρόμιο με προορισμό το ξενοδοχείο τους. Στην διαδρομή ο σύζυγος μιλά με εγκυκλοπαιδικές λεπτομέρειες για το θαυμάσιο μέρος που θα καταλύσουν ενώ η σύζυγος σκέφτεται πόσο θα ήθελε ένα παιδί που εκείνος της επέβαλλε να μην έχουν. Στο τέλος της διαδρομής, που θα αποδειχθεί περιπετειώδης, η γυναίκα ανακαλύπτει την εγκληματική αντίδραση του ταξιτζή σε κάτι που πετάχτηκε μπροστά τους στο δρόμο, το οποίο λειτουργεί αντιστικτικά με την ευζωία του άντρα της. Και τα "Αδικήματα κατά προσώπου" αφορούν την εξωσυζυγική περιπέτεια του πατέρα της αφηγήτριας με την γοητευτική -στα πρότυπα ηρωίδας του Mad Men- γραμματέα του με την οποία, τελικά, θα παντρευτεί. Λίγο καιρό μετά, η αφηγήτρια θα επισκεφθεί το σπίτι τους και θα διαπιστώσει πως τα νεογέννητα δίδυμα αδέρφια της, δεν έχουν φέρνει την πολυπόθητη ευτυχία ούτε στην καταρακωμένη πλέον Νικολέτ ούτε στον πατέρα της.

Τα περισσότερα από τα διηγήματα της συλλογής αντλούν φανερά από την προσωπική ζωή της συγγραφέως. Ιδιαίτερα, ωστόσο, φορτισμένο είναι το "Ο Επισκέπτης" που δημοσιεύτηκε αρχικά το 2009 στο LRB  ως αυτοβιογραφικό. Εδώ η Μαντέλ εξιστορεί ένα ενοχλητικό περιστατικό με έναν Πακιστανό εμπορικό αντιπρόσωπο που χάνει τον δρόμο του και χτυπά το κουδούνι της για να ζητήσει πληροφορίες. Αυτή θα είναι η αφετηρία μιας φιλικής σχέσης η οποία όμως στα μάτια του Μοχάμεντ Ιτζάζ θα πάρει ερωτικές διαστάσεις. Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας 1980, στην Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας όπου η Μαντέλ πράγματι έζησε για τέσσερα χρόνια λόγω των επαγγελματικών υποχρεώσεων του γεωλόγου συζύγου της. Το ημερήσιο χρονοδιάγραμμα που επέβαλλε η θρησκεία (με τις καθορισμένες προσευχές) και η φαρμακευτική αγωγή στην οποία υποβαλλόταν εκείνο το διάστημα για τις χρόνιες ημικρανίες που την ταλαιπωρούσαν, την ανάγκασαν να απομονωθεί στο διαμέρισμα. Έτσι είχε την δυνατότητα να παρατηρεί πιο προσεκτικά τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ Ανατολής και Δύσης, και της κτητικής συμπεριφοράς του Ιτζάζ ο οποίος έφτασε στο σημείο να χωρίσει την γυναίκα του προκειμένου να την αντικαταστήσει με την Μαντέλ. Αυτό ανησύχησε τόσο την συγγραφέα -που στο μεταξύ είχε ήδη προσπαθήσει μάταια να τον απομακρύνει- που τελικά ζήτησε από τον άντρα της να γράψει μια επιστολή ζητώντας του να μην την ξαναεπισκεφθεί.  Είκοσι πέντε περίπου χρόνια μετά, και μακριά από τη Τζέντα, η αφηγήτρια δεν μπορεί να καταλάβει το πως ακριβώς συνέβησαν τα πράγματα· ούτε γιατί έβρισκε τα έπιπλά της συνεχώς σε διαφορετική θέση.

Ξέρεις ότι διαβάζεις κάτι σπουδαίο όταν ακολουθείς τις λέξεις του βιβλίου άπνοος. Κι αυτό ακριβώς μού συνέβη διαβάζοντας τα διηγήματα της Ντέιμ Χίλαρυ η οποία κατευθύνει με εξαιρετική μαεστρία και μειλιχιότητα το συναίσθημα του αναγνώστη μέσα από ζοφερές καταστάσεις, μοιραίες παρεξηγήσεις και επιλογές, την μοναξιά, τον πόνο και το τραύμα της παιδικής ηλικίας όταν αναδύεται στο ενήλικο παρόν.  Ομολογώ πως ο γρήγορος ρυθμός, οι στακάτοι διάλογοι και η εναλλαγή των καταστάσεων χάνουν ελαφρώς από την σπιρτάδα που έχει το πρωτότυπο· εξακολουθούν ωστόσο να βάζουν την σκέψη σε δοκιμασία - διαβάζοντας έχεις την αίσθηση πως η Μαντέλ παίζει με το μυαλό σου καθώς οι ασυνήθιστες παρομοιώσεις, τα δυναμικά ρήματα, ακόμη και η παραμικρή λεκτική ιδιορρυθμία που χρησιμοποιεί αποδεικνύεται πως είναι άμεσα συνδεδεμένα με την πλοκή, μεταφορικά ή κυριολεκτικά. Όπως στο "Κόμμα" που χρησιμοποιεί αριστοτεχνικά τα σημεία στίξης. Ή όπως στο ιμπρεσσονιστικό "Terminus" όπου η πραγματικότητα μπερδεύεται με το θυμικό και δίνει μια ανοιχτή κατάληξη· κι όσο αντιφατικό κι αν είναι, αυτό το ανοιχτό τέλος  -που συναντάς στα περισσότερα διηγήματα της συλλογής- ενέχει έναν μεγάλο βαθμό αποφασιστικότητας. 

Η υπονομευτική γραφή με στοιχεία μαύρου χιούμορ και η ευφυΐα των παρατηρήσεων της Μαντέλ όπως και η στωικότητα με την οποία πραγματεύεται ασυνήθιστα θέματα υπήρξαν και πολύ πριν τα ιστορικά μυθιστορήματά της, κάτι που έχει αποφέρει αρκετά βραβεία μέχρι σήμερα στην ευθύβολη Μαντέλ που δεν διστάζει να αποκαλύψει την ανάποδη, συνήθως βρόμικη πλευρά της ζωής στην πόλη και στα προάστια. Η αλήθεια της λογοτεχνικότητάς της είναι το μόνο που εξηγεί -κι αυτό εν μέρει- την αντίδραση των Συντηρητικών στο "Η δολοφονία της Μάργκαρετ Θάτσερ" - διήγημα το οποίο απηχεί την δηλωμένη απέχθεια της συγγραφέως για την Σιδηρά Κυρία της Βρετανίας. Αλλά και πάλι. Η εντολή διενέργειας αστυνομικής έρευνας στο διαμέρισμα της Μαντέλ εξαιτίας ενός λογοτεχνικού διηγήματος όπως και η σφοδρότατη θύελλα αντιδράσεων που ακολούθησε την απόφαση του BBC4 να συμπεριλάβει το συγκεκριμένο διήγημα -μαζί με άλλα τέσσερα από το βιβλίο- στην εκπομπή "Book at Bedtime" παραμένουν τόσο ακατανόητα που ακόμη και η ίδια η Θάτσερ θα επέπλητε τους υποστηρικτές της για σπατάλη χρόνου. 

Η λογοτεχνία δεν είναι Πολιτική, ασκεί όμως μια συγκεκριμένη πολιτική για την καλλιέργεια της σκέψης και του ατόμου με τον τρόπο που αναδεικνύει τη διαμάχη μεταξύ ισχυρών και αδυνάτων, τις παραδοξότητες της ζωής και τις αδυναμίες των ανθρώπων. Κι αυτό είναι  κάτι που χαρακτηρίζει και τούτη τη συλλογή, ένα θαυμάσιο δείγμα σύγχρονης κλασικής λογοτεχνίας. Μπορεί και κλασικής, σκέτα. Αυτό όμως  θα το δείξει είτε ο χρόνος είτε το επόμενο Man Booker  για το "Ο καθρέφτης και το Φως", το τελευταίο μέρος της τριλογίας για τον Τόμας Κρόμγουελ που ετοιμάζει αυτόν τον καιρό η συγγραφέας. Ίδωμεν.


.






Σημειώσεις: Ο πίνακας είναι του Ιρλανδού Oliver Jeffers, γνωστού από τα παιδικά βιβλία που γράφει και εικονογραφεί (στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος). Στο ενήλικο κοινό, ίσως είναι γνωστός από την πρόσφατη σκηνογραφία και την συν-σκηνοθεσία του συγκεκριμένου βίντεο-κλιπ για τους U2.

Διάκενο 

Ανάμεσα στη ζωή και τις αναρτήσεις χρειάζεται ένα καλό διάλειμμα. Όπως το "Ο καλός κλέφτης" (μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου - Πόλις, 2013), το εντυπωσιακό, όπως αναφέρουν οι κριτικές, συγγραφικό ντεμπούτο της Αμερικανής Hanna Tinti. Cheers indeed!

Σημείωση: Το σχέδιο είναι της Τσέχας  Eva Kotátková, από την ενότητα Parallel Biography(2011).

‎'All we need is a book,' 

roared Leslie; 'don't panic, hit 'em with a book.”

Gerald Durrell

Σημείωση: Το σκίτσο είναι του Χιλιανού Francisco Javier Olea - ένα από τα 21 που σχεδίασαν διάφοροι σκιτσογράφοι ως απάντηση στην αιματηρή τρομοκρατική επίθεση στην γαλλλική σατιρική εφημερίδα Charlie Hebdo. Το μικρό απόσπασμα  του Τζέραλντ Ντάρρελ είναι από το "Η οικογένειά μου και Άλλα Ζώα".