Ευχές Πολλές

για

Καλό Πάσχα!

Σημείωση: Το εικαστικό είναι του Salvador Dali (1948). 

 Limelight 

Είναι μέρες που προσπαθώ να γράψω για το  "Ένα άλογο μπαίνει σ' ένα μπαρ" (μτφρ: Λουίζα Μιζάν - Ψυχογιός, 2O19) – το βραβευμένο με Booker International (2O17) μυθιστόρημα του David Grossman που αφηγείται μία παράσταση κωμωδίας stand-up. Πάλκο, προβολείς, μικρόφωνο, σκαμπό, ένας κωμικός που αυτοσχεδιάζει. Κι ένα κοινό που, πίνοντας το ποτό του ή και τρώγοντας κάτι, ακούει αστεία όπως αυτό που έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο του ισραηλινού συγγραφέα: "Ένα άλογο  μπαίνει σε ένα μπαρ και ζητάει από τον μπάρμαν μια μπίρα Γκόλντσταρ βαρέλι. Ο μπάρμαν τού δίνει, και το άλογο την πίνει και ζητάει ένα ποτήρι ουίσκι. Το πίνει, ζητάει ένα ποτηράκι τεκίλα, Την πίνει. 'Ενα σφηνάκι βότκα και μια μπίρα..." 

Θα έπρεπε  να είναι  εύκολο να γράψω ένα κείμενο γι' αυτό – το χιούμορ είναι, γενικώς, κάτι απλό κι ευφρόσυνο ακόμη κι όταν είναι χονδροειδές ή άτσαλο ή επιθετικό όπως συμβαίνει συνήθως στα stand-ups. 

Ωστόσο, δεν είναι.  

 

Εκεί, 

ψηλά στον ουρανό

 

...βρίσκεται  το "Φεγγάρι του Κιέβου" (μτφρ. Α. Παπαθεοδούλου – Παπαδόπουλος, 2Ο22) και αναρωτιέται:

... αν το φεγγάρι 

του Κιέβου

είναι τόσο όμορφο

όσο είναι το φεγγάρι της Ρώμης.

Αναρωτιέμαι αν είναι το ίδιο φεγγάρι

ή είναι  το αδέλφι  του...

Το τρυφερό ποίημα του φημισμένου ιταλού συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δημοσιογράφου Gianni Rodari πρωτοκυκλοφόρησε το 1955 και μόλις πριν από τρεις ημέρες κυκλοφόρησε ξανά μετά από πρωτοβουλία των εκδόσεων Einaudi Ragazzi και της Beatrice Allemagna. «Ήταν τρομερή τιμή που με σκέφτηκαν» λέει η ιταλίδα εικονογράφος και συγγραφέας.  Ίσως επειδή την είδαν δυσάρεστα εντυπωσιασμένη από αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία, εκτός από το ότι γνώριζαν την αγάπη της για τον Ροντάρι, τα βιβλία του οποίου έχει ήδη εικονογραφήσει. «Για μένα είναι ένας μη κοσμικός πατέρας, υπάρχει πάντα λίγο από αυτόν στα έργα μου», συμπληρώνει η εμπνευσμένη δημιουργός που μένει μόνιμα στο Παρίσι αλλά γι' αυτό το έργο της επέστερεψε στην Μπολόνια. 

Ένα φεγγάρι που γίνεται παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης – σε μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου ή και ενός συμβατικού χάρτινου, κυκλοφόρησε στις 12 Απριλίου ταυτόχρονα σε πολλές χώρες παγκοσμίως. «Ανακάλυψα ότι τα παιδικά βιβλία είναι μια κοινωνική και πολιτική πράξη (...) Δεν νομίζω ότι υπάρχει ιδιαίτερη αύξηση στον χώρο (συγγραφής βιβλίων που μιλούν για τον πόλεμο). Υποθέτω μόνον πως τώρα είναι ιδιαίτερα αισθητή η παρουσία τους λόγω της κατάστασης που τα έχει φέρει στο προσκήνιο», σχολιάζει.

 

 

Η ελληνική έκδοση είναι η συμβατική χάρτινη και τα έσοδα από τις πωλήσεις του θα διατεθούν στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, υποστηρίζοντας έτσι το έργο τους στην εμπόλεμη Ουκρανία (δείτε εδώ).

 

Roving Ulysses

 

Αυτές τις μέρες του πολέμου στην Ουκρανία, σκέφτηκα αρκετές φορές  το "Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα" (Πολιτιστική Εταιρεία "Πανόραμα, 1988 / επαυξημένη έκδοση: 'Αγρα, 2005) – μια καθηλωτική ανθρώπινη περιπέτεια που εκτυλίσσεται πέρα από τον Βόσπορο και είναι αληθινή. Βασίζεται στην αυτοβιογραφία του Γιάνκου Δανιηλόπουλου που γεννήθηκε  στην ανατολική Θράκη αλλά λόγω συνθηκών κάνει ένα ταξίδι επιβίωσης στον κόσμο της Μαύρης Θάλασσας. 

Το διάβασα πριν πολύ καιρό, στην αρχική του έκδοση και δεν θυμάμαι λεπτομέρειες, γι' αυτό αντιγράφω: "O ήρωας ανήκει στην τελευταία γενιά των Eλλήνων του Eύξεινου Πόντου. Γεννήθηκε το 1899 σ'ένα θρακικό χωριό της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας. Oι περιπέτειές του αρχίζουν το 1914, μετά τους Bαλκανικούς, όταν, μαθητής ακόμα, δίχως πατρίδα και περιουσία, πήγε στη Pουμανία να δουλέψει. O Πρώτος Πόλεμος τον βρήκε στην Kωνστάντζα. Έφυγε για το Γαλάτσι. Tο μέτωπο έσπασε. Aπό τον Δούναβη βρέθηκε στον Δόν. Mπερντιάνσκα στην Aζοφική. Ξέσπασε η Oκτωβριανή Eπανάσταση. Nοβορωσίσκ. Oι Λευκορώσοι αποχωρούν, οι Άγγλοι αποχωρούν. Aπό τον Kαύκασο βρέθηκε στην Πόλη λίγο πριν από την Kαταστροφή. Kωνστάντζα ως το '44. Bουκουρέστι μετά τον Δεύτερο Πόλεμο. Ώσπου, το 1950, εγκαταλείποντας πια τη Mαύρη Θάλασσα, έφτασε με τη γυναίκα του και δυο μικρά παιδιά στον ρουμανοπροσφυγικό καταυλισμό του Λαυρίου όπου στα πενηνταένα του, ο πρώην μεγαλέμπορος αρχίζει για έβδομη φορά τη ζωή του από την αρχή: αγρότης στο Κορωπί."

Δεν είναι όμως το μόνο βιβλίο που έγραψε η Μαριάννα Κορομηλά για την συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Η συγγραφέας, που ασχολείται με τον βιωμένο ελληνικό χώρο εκτός συνόρων (Μέση Ανατολή, Τουρκία, Μαύρη Θάλασσα και Βαλκάνια), έχει γράψει, επίσης, το σαφώς εξειδικευμένο "Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα: από την Εποχή του Χαλκού ως τις αρχές του 20ου αιώνα" (Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα, 2ΟΟ1). Ένα μικρό απόσπασμα: 

"Στο αρχαϊκό αέτωμα του πρώτου ναού των Δελφών, ο θεός, που επιστρέφει από τον μακρινό Βορρά, απεικονίζεται πάνω σ' ένα άρμα που το σέρνουν τέσσερις κύκνοι στο ποτάμι. Δεκατρείς χιλιάδες ζευγάρια κύκνοι ζούνε σήμερα στον προστατευμένο βιότοπο του Μπερεζάν, στις εκβολές του Δνείπερου. Εδώ κάπου, άλλωστε, ο μύθος τοποθετεί και την ετοιμόγεννη Λητώ. Την φιλοξένησαν οι λύκοι για να φέρει στον κόσμο τον Απόλλωνα και την Άρτεμη (μια άλλη εκδοχή τοποθετεί τη γέννα των διδύμων στη Δήλο). Πάντως οι Υπερβόρειοι έστελναν πάντα ιερές προσφορές στους κατοίκους της Δήλου για τα θρησκευτικά πανηγύρια τους.

     Σε όλη αυτή την περιοχή, η λατρεία του Απόλλωνα ήταν κυρίαρχη. Στα ελληνιστικά  χρόνια μάλιστα, ο θίασος των Βοραϊκών στην Ολβία λάτρευε τον θεό με το επίθετο Βόρειος ως μία και καθολική θεότητα –μία πρώιμη μορφή μονοθεϊσμού.

    Η Άρτεμις κυριαρχούσε νοτιότερα: στο ΝΔ άκρο της Κριμαίας (στην πόλη-κράτος των Χερσονησιτών) αλλά και στα απέναντι μικρασιατικά παράλια, στα πυκνά δάση της ευξεινοποντιακής Βιθυνίας και Παφλαγονίας."

Αρκετά βιβλία αναφέρονται στην καίρια γεωπολιτική θέση της Ουκρανίας και την πλουτοπαραγωγική υπόστασή της και μας βοηθούν να καταλάβουμε την σημερινή εμπόλεμη κατάσταση. Τα δύο πιο πάνω ωστόσο, και παρά τις όποιες ενστάσεις και αδυναμίες των κειμένων (ιδίως του "Οδυσσέα", μας δίνουν εικόνες και στοιχεία για να αντιληφθούμε, με ενάργεια και ενσυναίσθηση, το βάρος της ιστορίας στην ανθρώπινη συνθήκη, το ζωοποιές παρελθόν και την σπουδαιότητα ενός σύγχρονου τόπου που ισοπεδώνεται αυτή τη στιγμή όπως και οι κάτοικοί του. 

Σημειώσεις: Εκτός από τα βιβλία, μπορείτε να διαβάσετε την πρόσφατη ανάρτηση της συγγραφέως στο FB όπου παραθέτει περισσότερα αποσπάσματα και δύο σχετικούς χάρτες. / Το εικαστικό είναι ένα βελούδινο χαλί από καθαρό παρθένο μαλλί της Sonia Delaunay (c.1975) – η γεννημένη το 1885 στην Οδυσσό της τότε Ρωσικής Αυτοκρατορίας ζωγράφος και σχεδιάστρια υπήρξε η πρώτη εν ζωή γυναίκα καλλιτέχνης με αναδρομική έκθεση του έργου της στο Λούβρο (1964).

Ode to Liberty

Henceforth, oh, kings learn, and know this true:

That neither flattery nor halters

Make sturdy barricades for you,

Neither prison walls, nor holy altars.

Be ye first to bow your head down

Beneath the canopy of Law eternal.

The people joyous, their freedom vernal

Will forever save the nation’s crown.

* *

Στο εξής, ω βασιλιάδες, μάθετε και να ξέρετε ετούτη την αλήθεια:

Πως ούτε οι κολακείες, ούτε τα καπίστρια

Γίνονται γερά οδοφράγματα δικά σας,

Ούτε τα τείχη φυλακών, ούτε οι ιεροί βωμοί.

Πρώτοι εσείς κλίνατε την κεφαλή σας

Κάτω από τον θόλο του διηνεκή Νόμου.

Ο λαός χαρούμενος, η ελευθερία του εαρινή

Για πάντα θα σώσει το στέμμα του έθνους. 

*

Σημείωση: Η πιο πάνω στροφή είναι η καταληκτική της Ωδής στην Ελευθερία – το ποίημα που έγραψε σε νεαρή ηλικία ο Alexander Pushkin και το απήγγειλε στην αποφοίτησή του από το Λύκειο. Ακολούθησαν κι άλλες δημόσιες απαγγελίες της Ωδής που εξόργισαν τους τότε κυβερνώντες και οδήγησαν τον τσάρο Αλέξανδρο Ι να εξορίσει, για πρώτη φορά το 182Ο,  τον ρώσο Ρομαντικό. Ο οποίος Ρώσος αργότερα, μετά την απόδοση χάρητος και πριν εξοριστεί για δεύτερη φορά, έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρίας. Το απόσπασμα αντλήθηκε από εδώ όπου μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το ποίημα στην αγγλική μετάφρασή του. Η απόδοση των στίχων στα ελληνικά είναι (βιαστική και) δική μου. / Η φωτογραφία της ανάρτησης μοιάζει να αντικατοπτρίζει την αντίσταση των Ουκρανών. Ανήκει στον Ernst Hass κι έχει τίτλο "Wild Horses (Nevada, 1957).

 

Ως γεύση

   

 

Το όνομα της σημαίνει "συνομιλία" και έχει μια πολύ ωραία ιστορία. Είναι έμπνευση κάποιου άγνωστου ζαχαροπλάστη το 1774, με αφορμή την έκδοση εκείνη την χρονιά του βιβλίου "Les Conversations d' Emilie" της Louise d'Épinay – γαλλίδα,  κοσμική προσωπικότητα του Παρισιού και διανοούμενη, φίλη και συνομιλήτρια, μεταξύ άλλων, των Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, Βολταίρου, Ντιντερό και λόρδου Βύρωνα. 

Το βιβλίο, ένα σημαντικό πόνημα πάνω στην ανάπτυξη της παιδαγωγικής σκέψης του 18ου αι., πραγματεύεται την ελλιπή εκπαίδευση των κοριτσιών και η συγγραφέας χρησιμοποιεί ως παράδειγμα την εγγονή της, Εμιλύ, στην οποία καταφέρνει να ξυπνήσει τη δίψα για μάθηση. Μέσα από τις συνομιλίες με την εγγονή της, η Mme d' Épinay, όπως ήταν τότε γνωστή, εγείρει πρωτοποριακά ερωτήματα για την εποχή της και οι χιαστί χαρακιές πάνω στην τάρτα συμβολίζουν ακριβώς αυτό: τις έντονες συζητήσεις  που προφανώς προέκυπταν από το περιεχόμενο του βιβλίου, αφού οι συνομιλητές θα διασταύρωναν  τα ξίφη τους. Θα μπορούσε ωστόσο να συμβολίζουν και την αδιάκοπη, από την τρίτη δεκαετία του 19ου αι. όπως αναφέρει η ιστορικός Έφη Γαζή, διασταύρωση της επίσημης θρησκευτικής ζωής με την κοσμική Ελληνική ζωή – αυτό αποτυπώνει, μεταξύ άλλων, η καθιέρωση της σημερινής γιορτής των Τριών Ιεραρχών  ως πανεπιστημιακής γιορτής ή, για την ακρίβεια, Ημέρα Εκπαίδευσης στην χώρα μας. 

Για την γαστρονομία, είναι μια γαλλική τάρτα σφολιάτας, σκεπαστή, γεμιστή με αμυγδαλόκρεμα. Μακρινή εξαδέλφη, θα μπορούσαμε να πούμε, της απείρως γνωστότερης και πιο γιορτινής galette des rois.

Για την λογοτεχνία και την κάθε μορφής μάθηση, η τάρτα αποτελεί μία πρώτης τάξεως καύσιμη ύλη που τροφοδοτεί την ανάγνωση, την σκέψη και τις επακόλουθες συζητήσεις – πχ για τα έμφυλα στερεότυπα που επιμένουν να υφίστανται σήμερα, τρεις αιώνες μετά την έκδοση του βιβλίου της Mme d' Épinay. 

Σημείωση: Πληροφορίες έχουν αντληθεί από τον έντυπο γαστρονόμο (τ52 - Φθινόπωρο 2021) όπου και θα βρείτε την συνταγή. Μία άλλη συνταγή είναι τούτη, στα γαλλικά όμως. / Η φωτογραφία, αντλήθηκε τυχαία από το διαδίκτυο.

 

Untitled

 

“Small, red, and upright he waited,

gripping his new bookbag tight

in one hand and touching a lucky penny inside his coat pocket with the other,

while the first snows of winter

floated down on his eyelashes and covered the branches around him and silenced

all trace of the world.” 

· Anne Carson ·

Σημείωση: Όμορφο το χιόνι, ωστόσο υπάρχουν άνθρωποι με πολύ πιο ζωτικές ανάγκες. Γι' αυτό, αν δείτε άστεγο καλέστε το 1595 για Αθήνα ή το 197 για επαρχία και η υπηρεσία του Δήμου έρχεται και παραλαμβάνει τον άνθρωπο προκειμένου να φάει και να κοιμηθεί στα ζεστά. /  Η φωτογραφία είναι αντλημένη τυχαίως από το διαδίκτυο.