Τρίτη, 1 Φεβρουαρίου 2011







Επιλέγοντας 
προσανατολισμό...



Εάν υπάρχει ένα βιβλίο που θα μπορούσε να σε εισάγει στο έργο του Χαρούκι Μουρακάμι  θεωρώ πως είναι τούτο – στο “Νότια των συνόρων, δυτικά του ήλιου” (Ωκεανίδα, 2010, από τα αγγλικά Βασίλης Κιμούλης) η πλοκή είναι γραμμική και δεν υπάρχει το χάος των εγκιβωτισμένων ιστοριών που κυριαρχεί στο “Κουρδιστό πουλί”. Ούτε σουρεαλλισμός, ούτε υπερβατισμός, μυστικισμός κι άλλα περίπλοκα στοιχεία ατάκτως ερριμμένα στο κείμενο παρά μόνο ένα μεταφυσικό γεγονός το οποίο είναι ενταγμένο τέλεια στην πλοκή και σε κάνει  πραγματικά να ξεβολεύεσαι από την ευκολία με την οποία έχεις “τρέξει" όλες τις προηγούμενες σελίδες.

Το μυθιστόρημα ξεκινά με τα παιδικά χρόνια του Χατζίμε σε μια τυπική, μικροαστική, επαρχιακή πόλη της Ιαπωνίας του '50 όπου τίποτα δεν θυμίζει τον μεγάλο πόλεμο (2ος ΠΠ) που είχε προηγηθεί. Στο σχολείο γνωρίζει και ερωτεύεται την Σιμαμότο με την οποία τούς συνδέει το “περιθώριο” - είναι και οι δυο μοναχοπαίδια, πράγμα αξιοκατάκριτο και δακτυλοδεικτούμενο στην Ιαπωνία της εποχής όπου οι περισσότερες οικογένειες είχαν δύο ή τρία παιδιά. Αυτό όμως δεν είναι το μόνο κοινό τους σημείο. "Και οι δυο μας αγαπούσαμε τα βιβλία. Και οι δύο δυσκολευόμασταν να εκφράσουμε τα αισθήματά τους στους άλλους, και οι δυο είχαμε από έναν ολόκληρο κατάλογο από φαγητά που δεν μας άρεσε να τρώμε. Κι όταν η κουβέντα πήγαινε σε θέματα του σχολείου, δεν διστάζαμε να βρούμε τι μας άρεσε, κι ό,τι δεν μας άρεσε το μισούσαμε θανάσιμα." Και οι δυό τους είχαν  επίσης και σημαντικές διαφορές στον χαρακτήρα, που όμως δεν τους εμπόδιζαν να περνούν πολλές ώρες μαζί ακούγοντας τους παλιούς δίσκους βινυλίου του πατέρα της Σιμαμότο.

Όταν ο πατέρας του Χατζίμε παίρνει μετάθεση για μια γειτονική πόλη, απομακρύνονται μιας και ο καθένας τους διστάζει να επισκεφθεί τον άλλο ώσπου στο τέλος χάνουν κάθε επαφή. Ο Μουρακάμι εγκαταλείπει την Σιμαμότο κι ακολουθεί την πορεία του Χατζίμε. Στην αρχή της ενήλικης ζωής του ο Χατζίμε θα κάνει αρκετές αδιάφορες ερωτικές σχέσεις, θα πάρει το πτυχίο του, θα βρει μία δουλειά επιμελητή σχολικών βιβλίων που δεν του προσφέρει όμως τίποτα. Όταν γνωρίζει την Γιούκικο, η ζωή του παίρνει άλλη τροπή. Στα 37 του έχει ήδη έναν ταιριαστό γάμο, δύο όμορφα παιδιά και μια καθ'όλα επιτυχημένη επιχείρηση – το τζαζ μπαρ που έχει στην πιο σικ συνοικία του Τόκυο, ανθεί σε σημείο που σκέφτεται να ανοίξει και δεύτερο. Η ζωή του, χωρίς υπερβολή, μοιάζει βγαλμένη από περιοδικά lifestyle.  Η εμφάνιση της Σιμαμότο γίνεται με το ίδιο στυλ μόνο που μαζί της εμφανίζεται και το μεγάλο κενό στην ζωή του Χατζίμε. Η ανολοκλήρωτη σχέση της παιδικής ηλικίας γίνεται επώδυνη εμμονή και η απόκτηση του αντικειμένου του πόθου του  φέρνει τον Χατζίμε αντιμέτωπο με τα γνωστά ηθικά και υπαρξιακά διλήμματα. 

Υπάρχει μια ασθένεια που προσβάλει τους αγρότες στη Σιβηρία - κάποια στιγμή, από την πολλή και μονότονη (και μονόχρωμη - στην σιβηρική τούντρα κυριαρχεί το άσπρο του χιονιού) εργασία  στα χωράφια κάτι μέσα τους πεθαίνει. Τότε, πετούν τα εργαλεία τους και αρχίζουν να προχωρούν προς την δύση του ήλιου νομίζοντας ότι υπάρχει μια άλλη χώρα εκεί. Προχωρούν μέχρι να σωριαστούν και να πέσουν κάτω. Νότια των συνόρων είναι ένα τραγούδι του Νατ Κινγκ Κόουλ και αναφέρεται στα σύνορα των ΗΠΑ με το Μεξικό - σημείο αναφοράς για την ελευθερία και από τις δυο μεριές της συνοριογραμμής. Τα δύο σημεία αυτά του ορίζοντα είναι τα όρια που θέτει η Σιμαμότο. Η απόφαση ανήκει στον Χατζίμε. Και οι συνέπειες το ίδιο.

Το “Νότια των συνόρων, δυτικά του ήλιου” είναι μία  ιστορία αναμονής, απουσίας κι απώλειας, μια ιστορία δλδ έρωτα και αυτογνωσίας. Είναι ο γνώριμος απλός και ήρεμος, διαβρωτικός, Μουρακάμι που γνωρίζουν οι πιστοί του αναγνώστες. Ωστόσο, τον βρήκα λιγότερο λυρικό από το "Κουρδιστό Πουλί" κι αυτό με βάζει σε σκέψεις σχετικά με την μετάφραση. Κατά πόσο δλδ διαφορετική, ίσως και πιο λυρική, θα ήταν μία μετάφραση  (ή μήπως να πω απόδοση;) απευθείας από τα γιαπωνέζικα. Μέχρι στιγμής όμως, κι άλλες ευρωπαϊκές μεταφράσεις (αν όχι όλες) έχουν βασιστεί στην αγγλική έκδοση, συνεπώς θα μείνω με την απορία.

Ο ξένος τύπος το χαρακτήρισε ως την ιαπωνική απάντηση στην Καζαμπλάνκα. Ας μην είμαστε τόσο υπερβολικοί (sic) – ο χρόνος θα δείξει. Σίγουρα όμως  βρίσκω πως, το “Νότια των συνόρων, ...” έχει κάτι από Καζαμπλάνκα -  νομίζω πως είναι η άλλη όψη της, η πίσω. 'Η η εσώτερη αν θέλετε. Ο Μουρακάμι αφήνει τον Michael Curtiz να ακολουθεί με την κάμερα την ομίχλη που καταπίνει το αεροπλάνο της φυγής και ασχολείται  μ' εκείνο που δεν φαίνεται στην ευθυτενή κορμοστασιά της Ίλσα ή στο ανέκφραστο πρόσωπο του Ρικ



Σημείωση: Το εικαστικό θέμα είναι του Χαρούκι Ογκάουα κι έχει τίτλο "Μονοπάτι".  Θα χρησιμοποιούσα το εξώφυλλο της ελληνικής έκδοσης που είναι όμορφο εικαστικά αλλά δεν βλέπω την συνάφεια με το περιεχόμενο του βιβλίου.

8 σχόλια:

Roadartist είπε...

Πολύ ενδιαφέρον! Ιδιαίτερα για μένα που ήθελα να διαβάσω κάποιο βιβλίο του Μουρακάμι..και δεν ήξερα με ποιο να γίνει η αρχή :) Λοιπόν, μπαίνει στα υπ'όψιν :)

Sue είπε...

Όχι στα υπ' όψιν, Roadartist, στην άμεση λίστα - είναι τόσο ευκολοδιάβαστο κι ελκυστικό που οι 298 σελίδες του "φεύγουν" σ' ένα απόγευμα.

Καλή αρχή και καλημέρα!

Κατερινα Μαλακατε είπε...

Αν και για να πω την αμαρτία μου αν έπρεπε κανείς να αρχίσει να διαβάζει Μουρακάμι από κάπου θα επέλεγα το "Κουρδιστό πουλί" ή το "Kafka on the shore". Κλάσεις ανώτερα και τα δυο από τούτο.

Sue είπε...

Καλωσόρισες Κατερίνα,
σωστότατες είναι οι επιλογές σου και θα προσθέσω και το "Νορβηγικό Δάσος" που νομίζω πως χωρά σ'αυτές. Όλα τα υπόλοιπα βιβλία του Χαρούκι (πρέπει να) είναι κατά πολύ ανώτερα από τούτο εδώ μα προσπάθησα να προλάβω κάποιους δισταγμούς μπροστά στις προθήκες λόγω του όγκου και κατόπιν της πολυπλοκότητας των άλλων βιβλίων (ιδίως του Κουρδιστού πουλιού) - γι' αυτό προτείνω μια πιο απλή εισαγωγή στον Μουρακάμι. Νά'ναι σταδιακός ο "εθισμός"... :-))

ναυτίλος είπε...

Δυστυχώς οι Έλληνες εκδότες, ακόμη κι αυτοί που έχουν βγάλει ένα σωρό λεφτά, όπως η Ωκεανίδα, από τα best seller, δεν είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν μεταφράσεις από το πρωτότυπο. Υπάρχουν μεταφραστές για την Ιαπωνική γλώσσα, τουλάχιστον δύο, που ασχολούνται με μεταφράσεις (Ευαγγελίδης, Παπαλεξανδρόπουλος).
Πάντως στα γαλλικά έχει μεταφραστεί από τα ιαπωνικά (Corinne Atlan). Επίσης απ' ο,τι έχω δει στο διαδίκτυο έχουν γίνει και συνέδρια με μεταφραστές του Μουρακάμι, όπου βέβαια δεν συμμετέχουν Έλληνες.
Σκέψου μόνο ότι συνεχίζουν να κυκλοφορούν ή να εκδίδονται για πρώτη φορά μεταφράσεις από δεύτερη γλώσσα Ρώσικων μυθιστορημάτων (Ροές-Printa) ενώ διαθέτουμε πληθώρα καλών μεταφραστών... και το χειρότερο δεν το αναγράφουν κιόλας!
Το κακό όμως είναι ότι με αυτό τον τρόπο "καίγεται" ο τίτλος και δεν τολμά μετά άλλος εκδότης να ασχοληθεί με αυτόν.

Sue είπε...

Ο Μουρακάμι, ναυτίλε, είναι ολόκληρος ένα κεφάλαιο τόσο λογοτεχνικά όσο και εμπορικά - παντού δημιουργείται "κίνηση" γύρω από το όνομά του εκτός από εδώ και δεν πιστεύω ότι είναι μόνο ζήτημα χρημάτων. Νοοτροπίας, ίσως... Εκτός αυτών που αναφέρεις περί μετάφρασης, το "Κουρδιστό Πουλί" -η αγγλική μετάφραση από τα ιαπωνικά- έχει υποστεί βαριά την επίδραση του μεταφραστή του καθώς εκείνος επέλεξε να παραλείψει κάποια κεφάλαια από το πρωτότυπο ενώ κάποια άλλα τους άλλαξε τη σειρά... Δηλαδή, ο αναγνώστης διαβάζει στην ουσία το έργο του μεταφραστή κι όχι του συγγραφέα.... Τι ωραία!

Τελικά, η ατολμία των εκδοτών μας είναι, τολμώ να πω, κατεστημένο αν και δεν θα έπρεπε - να θυμήσω την περίπτωση των εξαιρετικών "Δαιμονισμένων" της Ινδίκτου, η οποία απ' ότι έχω διαβάσει σε σχετικά άρθρα (μέχρι στιγμής δεν έχω τολμήσει να αντιμετωπίσω τις 1264 σελίδες του) δεν ανταγωνίζεται καθόλου την εμβληματική πλέον μετάφραση του Αλεξάνδρου.

meggie είπε...

Λοιπόν στην άμεση λίστα γιατί ούτε εγώ έχω διαβάσει Μουρακάμι.
Η παρουσίασή σου εξαιρετική.

Την καλημέρα μου

Sue είπε...

Ευχαριστώ, meggie. Καλημέρα :-)