Δευτέρα 16 Μαΐου 2022

  





Fiction &

Interference facts 



    

Ποιός ήταν ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ; Και πώς αλήθεια έμοιαζε; Μία απλή εγκυκλοπαιδική καταγραφή δίνει αρκετά στοιχεία που είναι λίγο-πολύ γνωστά και σχηματίζουν μια συγκεκριμένη, οικεία εικόνα του Βάρδου. Ωστόσο, ο Bill Bryson στη βιογραφία "Σαίξπηρ: Ολη η αλήθεια για τη ζωή του" (μτφρ. Ελένη Βαχλιώτη – Μεταίχμιο, 2Ο22 / β' έκδοση) ανατρέπει όσα γνωρίζουμε:

"Με τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ λοιπόν βρισκόμαστε στην περίεργη θέση να έχουμε τρεις διαφορετικές προσωπογραφίες από τις οποίες  προήλθαν όλες οι άλλες – δύο από αυτές δεν είναι πολύ καλές και είναι έργα καλλιτεχνών που έζησαν χρόνια μετά τον θάνατό του. Η τρίτη είναι πιο εντυπωσιακή ως πορτρέτο, αλλά μπορεί να παριστάνει ένα εντελώς διαφορετικό άτομο. Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι μάλλον παράδοξο. Όλοι αναγνωρίζουμε αμέσως μια προσωπογραφία του Σαίξπηρ μόλις τη δούμε, χωρίς όμως να ξέρουμε πραγματικά πώς έμοιαζε ο ίδιος. Το ίδιο συμβαίνει και με όλες σχεδόν τις πτυχές της ζωής του και του χαρακτήρα του. Είναι συγχρόνως το πιο γνωστό και το πιο άγνωστο πρόσωπο των αγγλικών γραμμάτων." 

Ο μόλις 2Ο3 σελίδων (στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι Ευχαριστίες του συγγραφέα, οι υποσημειώσεις της μεταφράστριας και μία βασική βιβλιογραφία) τόμος είναι διαρθρωμένος σε εννέα κεφάλαια,  καθένα από τα οποία αφορά και μία διαφορετική χρονική περίοδο της ζωής του μεγάλου δραματουργού. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το τρίτο κεφάλαιο όπου ο συγγραφέας διερευνά τα "χαμένα χρόνια" – την βαρετή για πολλούς μελετητές περίοδο 1585-1592 όπου δεν υπάρχει κανένα ιστορικό ίχνος του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ εκτός από έναν υπαινιγμό ότι το 1592 ήταν μέρος της θεατρικής σκηνής του Λονδίνου. Κι αυτό είναι ένα από τα αξιοπρόσεκτα στοιχεία ετούτης της βιογραφίας – οι πολλές ιδιότητες του Άγγλου που εκτός από δραματουργός, υπήρξε σκηνοθέτης και ηθοποιός. "Ο Σαίξπηρ φαίνεται πως ήταν ηθοποιός σε όλη την επαγγελματική ζωή του..."  γράφει ο Μπράισον. Αναφέρεται επίσης και στην ύπαρξη της Anne Whateley – της νεαρής γυναίκας που υποτίθεται πως προοριζόταν για μελλοντική σύζυγος του Ουίλλιαμ πριν αυτός παντρευτεί την Ανν Χάθαγουέι. Αν και οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν πως η Ουάτλι δεν υπήρξε ποτέ και πως το όνομά της σε ένα έγγραφο σχετικά με τον γάμο του Σαίξπηρ οφείλεται σε λάθος υπαλλήλου, αρκετοί είναι εκείνοι που πιστεύουν πως η Ουότλι υπήρξε πραγματικά και ήταν αντίζηλος της Χάθαγουέι.



Το βιβλίο δεν γράφτηκε για να συνεισφέρει νέα βιογραφικά στοιχεία για τον άγγλο δραματουργό αλλά για να συμπληρώσει την σειρά βιβλίων μεγάλου εκδοτικού οίκου η οποία περιλαμβάνει βιογραφίες  σημαντικών προσωπικοτήτων. Ωστόσο, ο λόγος συγγραφής του μοιάζει να είναι  η ανατροπή της κάθε βεβαιότητας που έχουμε για τον Άγγλο. Ο Μπράισον, σε όλη την έκταση του βιβλίου, χρησιμοποιεί τις ελάχιστες επιβεβαιωμένες πληροφορίες που υπάρχουν για τον Σαίξπηρ και, βασιζόμενος μόνο σε πρωτογενείς πηγές και αποκωδικοποιημένα αρχεία της εποχής, φωτίζει τις συνθήκες διαβίωσης του Βάρδου ενώ αντικρούει, επίσης, τις όποιες σκοτεινές θεωρίες κυκλοφορούν για το έργο του χωρίς να προβεί στην παραμικρή κριτική για την λογοτεχνικότητά του. Κι επιπλέον, δίχως να κάνει τις συνήθεις συνδέσεις βίου κι έργου, όπως οι υπόλοιποι βιογράφοι του Σαίξπηρ τους οποίους επικαλείται.          

Θα περίμενε, λοιπόν, κανείς πως ο αμερικανο-βρετανός Μπράισον, ως ακαδημαϊκός και δημοσιογράφος που είναι, γράφει με στεγνό, ενημερωτικό τρόπο και γι'αυτό ανιαρό. Πολύ περισσότερο δε τη στιγμή που χρησιμοποιεί ακαδημαϊκό υλικό και συγκεκριμένη μεθοδολογία με συστηματικό κι εκτενή τρόπο. Ωστόσο, ο Μπράισον είναι επίσης ένας χαρισματικός συγγραφέας ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, ιδιαίτερα δημοφιλής, και κάνει εδώ αυτό που ξέρει να κάνει πολύ καλά – μιλά για το αντικείμενό του τοποθετώντας το στο αντίστοιχό του χρονικό πλαίσιο και αναλύοντάς το περιμετρικά και με κάθε λεπτομέρεια. Από τις διατροφικές συνήθειες, τις ενδυματολογικές μόδες και τον καλλωπισμό· την κοινωνική διαστρωμάτωση και τις υγειονομικές συνθήκες (βλ. πανώλη) μέχρι την τυπογραφία, την ιστορία του θεάτρου στο Λονδίνο, τις θεατρικές πρακτικές και τις αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του Γκλόουμπ έως την ορθογραφία, την χρήση και την εξέλιξή της αγγλικής γλώσσας και την δημιουργία του Σίτι. 




Έτσι το βιβλίο, που απευθύνεται στο γενικό κοινό και όχι σε αναγνώστες με επαγγελματική ειδίκευση, θα μπορούσε να είναι μία δελεαστική και edutaining εισαγωγή στο έργο του μεγάλου Βάρδου. Ένα πυκνό και πράγματι συναρπαστικό αφήγημα με πολύ γνώση, πνευματώδεις παρατηρήσεις και σασπένς που αναβιώνει δύο εποχές (ελισαβετιανή και ιακωβιανή) και περιβάλλει τον αναγνώστη με την αύρα τoυς. Και αν, στο τέλος της ανάγνωσης, μας διαφεύγουν η αληθινή, φωτορεαλιστική εικόνα του προσώπου του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ και οι πολλές επακριβείς λεπτομέρειες για την ζωή του σε όλες τις εκφάνσεις της, μας μένει ανεξίτηλη η αίσθηση του πνεύματος και του χαρακτήρα του – ευγενική φύση, δυναμικός μα ελκυστικός σκεπτικισμός κι ένα χάρισμα (για τις λέξεις και την αφήγηση) ασυναγώνιστο, ακόμη και στην εποχή μας. 






Σημειώσεις: H πρώτη εικόνα είναι λεπτομέρεια από χειρόγραφο του "Οι Δαιμονισμένοι" όπου ο  Fyodor Dostoevsky έχει σκιτσάρει  ένα μικροσκοπικό πορτρέτο του Σαίξπηρ σε προφίλ. Στο κολάζ βλέπετε τις τρεις γνωστές προσωπογραφίες και το γλυπτό που αναφέρονται στο βιβλίο και αποδίδουν την υποτιθέμενη μορφή του Σαίξπηρ. Τέλος, η επιχρωματισμένη μεζοτίντα του M. Rapine δείχνει τα χρώματα που εμφανίζονται σε μια σαπουνόφουσκα από την παρεμβολή των ανακλώμενων ακτίνων φωτός. 

Κυριακή 24 Απριλίου 2022

 





Ευχές Πολλές


για




Καλό Πάσχα!





Σημείωση: Το εικαστικό είναι του Salvador Dali (1948). 

Δευτέρα 18 Απριλίου 2022




 Limelight 




Είναι μέρες που προσπαθώ να γράψω για το  "Ένα άλογο μπαίνει σ' ένα μπαρ" (μτφρ: Λουίζα Μιζάν - Ψυχογιός, 2O19) – το βραβευμένο με Booker International (2O17) μυθιστόρημα του David Grossman που αφηγείται μία παράσταση κωμωδίας stand-up. Πάλκο, προβολείς, μικρόφωνο, σκαμπό, ένας κωμικός που αυτοσχεδιάζει. Κι ένα κοινό που, πίνοντας το ποτό του ή και τρώγοντας κάτι, ακούει αστεία όπως αυτό που έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο του ισραηλινού συγγραφέα: "Ένα άλογο  μπαίνει σε ένα μπαρ και ζητάει από τον μπάρμαν μια μπίρα Γκόλντσταρ βαρέλι. Ο μπάρμαν τού δίνει, και το άλογο την πίνει και ζητάει ένα ποτήρι ουίσκι. Το πίνει, ζητάει ένα ποτηράκι τεκίλα, Την πίνει. 'Ενα σφηνάκι βότκα και μια μπίρα..." 

Θα έπρεπε  να είναι  εύκολο να γράψω ένα κείμενο γι' αυτό – το χιούμορ είναι, γενικώς, κάτι απλό κι ευφρόσυνο ακόμη κι όταν είναι χονδροειδές ή άτσαλο ή επιθετικό όπως συμβαίνει συνήθως στα stand-ups. 

Ωστόσο, δεν είναι.  

Παρασκευή 15 Απριλίου 2022

 


Εκεί, 


ψηλά στον ουρανό


 



...βρίσκεται  το "Φεγγάρι του Κιέβου" (μτφρ. Α. Παπαθεοδούλου – Παπαδόπουλος, 2Ο22) και αναρωτιέται:


... αν το φεγγάρι 

του Κιέβου

είναι τόσο όμορφο

όσο είναι το φεγγάρι της Ρώμης.

Αναρωτιέμαι αν είναι το ίδιο φεγγάρι

ή είναι  το αδέλφι  του...


Το τρυφερό ποίημα του φημισμένου ιταλού συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας και δημοσιογράφου Gianni Rodari πρωτοκυκλοφόρησε το 1955 και μόλις πριν από τρεις ημέρες κυκλοφόρησε ξανά μετά από πρωτοβουλία των εκδόσεων Einaudi Ragazzi και της Beatrice Allemagna«Ήταν τρομερή τιμή που με σκέφτηκαν» λέει η ιταλίδα εικονογράφος και συγγραφέας.  Ίσως επειδή την είδαν δυσάρεστα εντυπωσιασμένη από αυτό που συμβαίνει στην Ουκρανία, εκτός από το ότι γνώριζαν την αγάπη της για τον Ροντάρι, τα βιβλία του οποίου έχει ήδη εικονογραφήσει. «Για μένα είναι ένας μη κοσμικός πατέρας, υπάρχει πάντα λίγο από αυτόν στα έργα μου», συμπληρώνει η εμπνευσμένη δημιουργός που μένει μόνιμα στο Παρίσι αλλά γι' αυτό το έργο της επέστερεψε στην Μπολόνια. 

Ένα φεγγάρι που γίνεται παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης – σε μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου ή και ενός συμβατικού χάρτινου, κυκλοφόρησε στις 12 Απριλίου ταυτόχρονα σε πολλές χώρες παγκοσμίως. «Ανακάλυψα ότι τα παιδικά βιβλία είναι μια κοινωνική και πολιτική πράξη (...) Δεν νομίζω ότι υπάρχει ιδιαίτερη αύξηση στον χώρο (συγγραφής βιβλίων που μιλούν για τον πόλεμο). Υποθέτω μόνον πως τώρα είναι ιδιαίτερα αισθητή η παρουσία τους λόγω της κατάστασης που τα έχει φέρει στο προσκήνιο», σχολιάζει.

 

 

Η ελληνική έκδοση είναι η συμβατική χάρτινη και τα έσοδα από τις πωλήσεις του θα διατεθούν στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, υποστηρίζοντας έτσι το έργο τους στην εμπόλεμη Ουκρανία (δείτε εδώ).




Σάββατο 12 Μαρτίου 2022

 




Roving Ulysses

 





Αυτές τις μέρες του πολέμου στην Ουκρανία, σκέφτηκα αρκετές φορές  το "Ευτυχισμένος που έκανε το ταξίδι του Οδυσσέα" (Πολιτιστική Εταιρεία "Πανόραμα, 1988 / επαυξημένη έκδοση: 'Αγρα, 2005) – μια καθηλωτική ανθρώπινη περιπέτεια που εκτυλίσσεται πέρα από τον Βόσπορο και είναι αληθινή. Βασίζεται στην αυτοβιογραφία του Γιάνκου Δανιηλόπουλου που γεννήθηκε  στην ανατολική Θράκη αλλά λόγω συνθηκών κάνει ένα ταξίδι επιβίωσης στον κόσμο της Μαύρης Θάλασσας. 


Το διάβασα πριν πολύ καιρό, στην αρχική του έκδοση και δεν θυμάμαι λεπτομέρειες, γι' αυτό αντιγράφω: "O ήρωας ανήκει στην τελευταία γενιά των Eλλήνων του Eύξεινου Πόντου. Γεννήθηκε το 1899 σ'ένα θρακικό χωριό της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας. Oι περιπέτειές του αρχίζουν το 1914, μετά τους Bαλκανικούς, όταν, μαθητής ακόμα, δίχως πατρίδα και περιουσία, πήγε στη Pουμανία να δουλέψει. O Πρώτος Πόλεμος τον βρήκε στην Kωνστάντζα. Έφυγε για το Γαλάτσι. Tο μέτωπο έσπασε. Aπό τον Δούναβη βρέθηκε στον Δόν. Mπερντιάνσκα στην Aζοφική. Ξέσπασε η Oκτωβριανή Eπανάσταση. Nοβορωσίσκ. Oι Λευκορώσοι αποχωρούν, οι Άγγλοι αποχωρούν. Aπό τον Kαύκασο βρέθηκε στην Πόλη λίγο πριν από την Kαταστροφή. Kωνστάντζα ως το '44. Bουκουρέστι μετά τον Δεύτερο Πόλεμο. Ώσπου, το 1950, εγκαταλείποντας πια τη Mαύρη Θάλασσα, έφτασε με τη γυναίκα του και δυο μικρά παιδιά στον ρουμανοπροσφυγικό καταυλισμό του Λαυρίου όπου στα πενηνταένα του, ο πρώην μεγαλέμπορος αρχίζει για έβδομη φορά τη ζωή του από την αρχή: αγρότης στο Κορωπί."

Δεν είναι όμως το μόνο βιβλίο που έγραψε η Μαριάννα Κορομηλά για την συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Η συγγραφέας, που ασχολείται με τον βιωμένο ελληνικό χώρο εκτός συνόρων (Μέση Ανατολή, Τουρκία, Μαύρη Θάλασσα και Βαλκάνια), έχει γράψει, επίσης, το σαφώς εξειδικευμένο "Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα: από την Εποχή του Χαλκού ως τις αρχές του 20ου αιώνα" (Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα, 2ΟΟ1). Ένα μικρό απόσπασμα: 

"Στο αρχαϊκό αέτωμα του πρώτου ναού των Δελφών, ο θεός, που επιστρέφει από τον μακρινό Βορρά, απεικονίζεται πάνω σ' ένα άρμα που το σέρνουν τέσσερις κύκνοι στο ποτάμι. Δεκατρείς χιλιάδες ζευγάρια κύκνοι ζούνε σήμερα στον προστατευμένο βιότοπο του Μπερεζάν, στις εκβολές του Δνείπερου. Εδώ κάπου, άλλωστε, ο μύθος τοποθετεί και την ετοιμόγεννη Λητώ. Την φιλοξένησαν οι λύκοι για να φέρει στον κόσμο τον Απόλλωνα και την Άρτεμη (μια άλλη εκδοχή τοποθετεί τη γέννα των διδύμων στη Δήλο). Πάντως οι Υπερβόρειοι έστελναν πάντα ιερές προσφορές στους κατοίκους της Δήλου για τα θρησκευτικά πανηγύρια τους.
     Σε όλη αυτή την περιοχή, η λατρεία του Απόλλωνα ήταν κυρίαρχη. Στα ελληνιστικά  χρόνια μάλιστα, ο θίασος των Βοραϊκών στην Ολβία λάτρευε τον θεό με το επίθετο Βόρειος ως μία και καθολική θεότητα –μία πρώιμη μορφή μονοθεϊσμού.
    Η Άρτεμις κυριαρχούσε νοτιότερα: στο ΝΔ άκρο της Κριμαίας (στην πόλη-κράτος των Χερσονησιτών) αλλά και στα απέναντι μικρασιατικά παράλια, στα πυκνά δάση της ευξεινοποντιακής Βιθυνίας και Παφλαγονίας."


Αρκετά βιβλία αναφέρονται στην καίρια γεωπολιτική θέση της Ουκρανίας και την πλουτοπαραγωγική υπόστασή της και μας βοηθούν να καταλάβουμε την σημερινή εμπόλεμη κατάσταση. Τα δύο πιο πάνω ωστόσο, και παρά τις όποιες ενστάσεις και αδυναμίες των κειμένων (ιδίως του "Οδυσσέα", μας δίνουν εικόνες και στοιχεία για να αντιληφθούμε, με ενάργεια και ενσυναίσθηση, το βάρος της ιστορίας στην ανθρώπινη συνθήκη, το ζωοποιές παρελθόν και την σπουδαιότητα ενός σύγχρονου τόπου που ισοπεδώνεται αυτή τη στιγμή όπως και οι κάτοικοί του. 











Σημειώσεις: Εκτός από τα βιβλία, μπορείτε να διαβάσετε την πρόσφατη ανάρτηση της συγγραφέως στο FB όπου παραθέτει περισσότερα αποσπάσματα και δύο σχετικούς χάρτες. / Το εικαστικό είναι ένα βελούδινο χαλί από καθαρό παρθένο μαλλί της Sonia Delaunay (c.1975) – η γεννημένη το 1885 στην Οδυσσό της τότε Ρωσικής Αυτοκρατορίας ζωγράφος και σχεδιάστρια υπήρξε η πρώτη εν ζωή γυναίκα καλλιτέχνης με αναδρομική έκθεση του έργου της στο Λούβρο (1964).

Πέμπτη 3 Μαρτίου 2022




Ode to Liberty






Henceforth, oh, kings learn, and know this true:

That neither flattery nor halters

Make sturdy barricades for you,

Neither prison walls, nor holy altars.

Be ye first to bow your head down

Beneath the canopy of Law eternal.

The people joyous, their freedom vernal

Will forever save the nation’s crown.


* *

Στο εξής, ω βασιλιάδες, μάθετε και να ξέρετε ετούτη την αλήθεια:

Πως ούτε οι κολακείες, ούτε τα καπίστρια

Γίνονται γερά οδοφράγματα δικά σας,

Ούτε τα τείχη φυλακών, ούτε οι ιεροί βωμοί.

Πρώτοι εσείς κλίνατε την κεφαλή σας

Κάτω από τον θόλο του διηνεκή Νόμου.

Ο λαός χαρούμενος, η ελευθερία του εαρινή

Για πάντα θα σώσει το στέμμα του έθνους. 


*







Σημείωση: Η πιο πάνω στροφή είναι η καταληκτική της Ωδής στην Ελευθερία – το ποίημα που έγραψε σε νεαρή ηλικία ο Alexander Pushkin και το απήγγειλε στην αποφοίτησή του από το Λύκειο. Ακολούθησαν κι άλλες δημόσιες απαγγελίες της Ωδής που εξόργισαν τους τότε κυβερνώντες και οδήγησαν τον τσάρο Αλέξανδρο Ι να εξορίσει, για πρώτη φορά το 182Ο,  τον ρώσο Ρομαντικό. Ο οποίος Ρώσος αργότερα, μετά την απόδοση χάρητος και πριν εξοριστεί για δεύτερη φορά, έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρίας. Το απόσπασμα αντλήθηκε από εδώ όπου μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το ποίημα στην αγγλική μετάφρασή του. Η απόδοση των στίχων στα ελληνικά είναι (βιαστική και) δική μου. / Η φωτογραφία της ανάρτησης μοιάζει να αντικατοπτρίζει την αντίσταση των Ουκρανών. Ανήκει στον Ernst Hass κι έχει τίτλο "Wild Horses (Nevada, 1957).

Κυριακή 30 Ιανουαρίου 2022

 





Ως γεύση

   

 


Το όνομα της σημαίνει "συνομιλία" και έχει μια πολύ ωραία ιστορία. Είναι έμπνευση κάποιου άγνωστου ζαχαροπλάστη το 1774, με αφορμή την έκδοση εκείνη την χρονιά του βιβλίου "Les Conversations d' Emilie" της Louise d'Épinay – γαλλίδα,  κοσμική προσωπικότητα του Παρισιού και διανοούμενη, φίλη και συνομιλήτρια, μεταξύ άλλων, των Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, Βολταίρου, Ντιντερό και λόρδου Βύρωνα. 

Το βιβλίο, ένα σημαντικό πόνημα πάνω στην ανάπτυξη της παιδαγωγικής σκέψης του 18ου αι., πραγματεύεται την ελλιπή εκπαίδευση των κοριτσιών και η συγγραφέας χρησιμοποιεί ως παράδειγμα την εγγονή της, Εμιλύ, στην οποία καταφέρνει να ξυπνήσει τη δίψα για μάθηση. Μέσα από τις συνομιλίες με την εγγονή της, η Mme d' Épinayόπως ήταν τότε γνωστή, εγείρει πρωτοποριακά ερωτήματα για την εποχή της και οι χιαστί χαρακιές πάνω στην τάρτα συμβολίζουν ακριβώς αυτό: τις έντονες συζητήσεις  που προφανώς προέκυπταν από το περιεχόμενο του βιβλίου, αφού οι συνομιλητές θα διασταύρωναν  τα ξίφη τους. Θα μπορούσε ωστόσο να συμβολίζουν και την αδιάκοπη, από την τρίτη δεκαετία του 19ου αι. όπως αναφέρει η ιστορικός Έφη Γαζή, διασταύρωση της επίσημης θρησκευτικής ζωής με την κοσμική Ελληνική ζωή – αυτό αποτυπώνει, μεταξύ άλλων, η καθιέρωση της σημερινής γιορτής των Τριών Ιεραρχών  ως πανεπιστημιακής γιορτής ή, για την ακρίβεια, Ημέρα Εκπαίδευσης στην χώρα μας. 

Για την γαστρονομία, είναι μια γαλλική τάρτα σφολιάτας, σκεπαστή, γεμιστή με αμυγδαλόκρεμα. Μακρινή εξαδέλφη, θα μπορούσαμε να πούμε, της απείρως γνωστότερης και πιο γιορτινής galette des rois.

Για την λογοτεχνία και την κάθε μορφής μάθηση, η τάρτα αποτελεί μία πρώτης τάξεως καύσιμη ύλη που τροφοδοτεί την ανάγνωση, την σκέψη και τις επακόλουθες συζητήσεις – πχ για τα έμφυλα στερεότυπα που επιμένουν να υφίστανται σήμερα, τρεις αιώνες μετά την έκδοση του βιβλίου της Mme d' Épinay






Σημείωση: Πληροφορίες έχουν αντληθεί από τον έντυπο γαστρονόμο (τ52 - Φθινόπωρο 2021) όπου και θα βρείτε την συνταγή. Μία άλλη συνταγή είναι τούτη, στα γαλλικά όμως. / Η φωτογραφία, αντλήθηκε τυχαία από το διαδίκτυο.

Δευτέρα 24 Ιανουαρίου 2022

 



Untitled





 

“Small, red, and upright he waited,

gripping his new bookbag tight

in one hand and touching a lucky penny inside his coat pocket with the other,

while the first snows of winter

floated down on his eyelashes and covered the branches around him and silenced

all trace of the world.” 



· Anne Carson ·







Σημείωση: Όμορφο το χιόνι, ωστόσο υπάρχουν άνθρωποι με πολύ πιο ζωτικές ανάγκες. Γι' αυτό, αν δείτε άστεγο καλέστε το 1595 για Αθήνα ή το 197 για επαρχία και η υπηρεσία του Δήμου έρχεται και παραλαμβάνει τον άνθρωπο προκειμένου να φάει και να κοιμηθεί στα ζεστά. /  Η φωτογραφία είναι αντλημένη τυχαίως από το διαδίκτυο. 

Πέμπτη 13 Ιανουαρίου 2022

 



Τι είναι σε μια λέξη;

  





Στην πιο πάνω παράφραση του Σαίξπηρ μοιάζει να απαντά ο Jürgen Buchmann με το ολιγοσέλιδο "Γραμματική των γλωσσών της Βαβέλ" (μτφρ. Συμεών Γρ. Σταμπουλού – Gutenberg, 2O19 / Aldina 18) –  ένα ιδιότυπο ανάγνωσμα που εστιάζει κατ'αρχάς στην γλώσσα· ή, μάλλον, στην ποικιλομορφία των γλωσσών του κόσμου.   

Γλώσσες ηχομιμητικές, νοηματικές, συνθηματικές, αργκό, διχαστικές. Γλώσσες δημιουργικές ή ασκητικές. Γλώσσες ζωντανές και υπόρρητες, μα κυρίως γλώσσες νεκρές – γλώσσες, διάλεκτοι και ιδιώματα τόπων όπου περιηγήθηκε κι έζησε ο Μάρκο Πόλο –Κίνα, Περσία, Ινδία, Ιαπωνία και άλλες ασιατικές χώρες και πόλεις–  πριν επιστρέψει στην πατρίδα του, τη Βενετία, το 1295. Εκείνη την περίοδο, ωστόσο, η Βενετία ήταν σε πόλεμο με την Γένοβα και ο Μάρκο Πόλο, που πήρε μέρος με τους συντοπίτες του, συνελήφθη και  φυλακίστηκε από τους Γενοβέζους για έναν χρόνο (1298 - 1299). Στην διάρκεια της φυλάκισής του υπαγόρευσε τις αναμνήσεις του στον συγκρατούμενό του, ποιητή και συγγραφέα ρομαντικών μυθιστορημάτων, Rustichello da Pisa ο οποίος αργότερα τις κατέγραψε σε βιβλίο – "Τα Ταξίδια του Μάρκο Πόλο / The Travels of Marco Polo" έδωσε στους Ευρωπαίους της εποχής μία πρώτη και ολοκληρωμένη εικόνα του τότε μυστήριου πολιτισμού και τις διάφορες εσωτερικές διεργασίες του κόσμου της Ανατολής καθώς και τον πλούτο και το μεγάλο μέγεθος της Αυτοκρατορίας των Μογγόλων και της Κίνας.

Σε αυτό το ταξιδιωτικό ημερολόγιο βασίζεται το παρόν βιβλίο με το οποίο ο γερμανός φιλόλοφος, φιλόσοφος και σεναριογράφος Γιούργκεν Μπούχμανν συστήνεται στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Πρόκειται για ένα παιγνιώδες εκ πρώτης όψεως, ανάγνωσμα – δίνει αρχικά την εντύπωση μυθοπλασίας μαγικού ρεαλισμού και άκρατου συμβολισμού καθώς ορισμένες από τις αφηγήσεις του είναι ασαφείς, άλλες εμφανίζουν κρυπτικές διαστάσεις ή γλαφυρές εκφάνσεις της σιωπής. Το ίδιο περίπου έχει κάνει και ο Ίταλο Καλβίνο στις  Αόρατες Πόλεις του. Ενώ όμως ο ιταλός συγγραφέας αναδημιουργεί και περιχαρακώνει έναν αστικό χώρο με ιστορίες ανθρώπων, την μνήμη, τα όνειρα, την επιθυμία και τις επιδιώξεις τους, ο  Μπούχμαν επικεντρώνεται στην ρεαλιστική πολυσχιδία των γλωσσών και τις ανάγλυφες διαστάσεις της ανθρώπινης επικοινωνίας – το βάθος, την πολυπλοκότητα, την αμφισημία· τα όρια, τα κενά, τις πιθανότητες, την τυχαιότητα, τις παρεξηγήσεις. Την νοοτροπία, εντέλει, και την συμπεριφορά των ατόμων. 

Οι τριάντα τέσσερις μικροαφηγήσεις του βιβλίου, με τις συμπυκνωμένες μα λυρικές περιγραφές τους, θα προβληματίσουν τον τυπικό αναγνώστη της πεζογραφίας. Την προσοχή του θα τραβήξει πιο εύκολα η προσεκτική μετάφραση του Σ. Σταμπουλού και ιδίως το επίμετρό του όπου παραθέτει πληροφορίες για τον συγγραφέα και το έργο του. Ο ίδιος ο Μπούχμανν, συγγραφέας δύσκολος και όχι δημοφιλής, δίνει αρκετές πληροφορίες για το βιβλίο και την συγγραφή του στο δικό του σημείωμα, στις τελευταίες σελίδες, κι αυτό είναι αρκετά ενδιαφέρον και διαφωτιστικό. Ένας φιλόλογος ή γλωσσολόγος, όμως, θα βρει το Γλωσσολογικό Παράρτημα του βιβλίου συναρπαστικό. Ο συγγραφέας παραθέτει εκεί σημειώσεις, παρατηρήσεις και πραγματολογικές πληροφορίες που, εκτός από τις πηγές, αφορούν κυρίως την γραμματική και την σύνταξη της κάθε γλώσσας – δλδ, τον δομικό σκελετό της που αποκαλύπτει την λειτουργία και την φιλοσοφία της και, ως εργαλείο σκέψης που είναι, τον αντίκτυπο που έχει στις ζωές των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, τις σχέσεις και τις ταυτότητες των ανθρώπων που η κάθε γλώσσα διαμορφώνει.





Το βιβλίο ετούτο θα μπορούσε να διαβαστεί και ως μικρά χρονικά της γλώσσας ως διαχρονικής οντότητας ανάλογης με τον χρόνο και τον τόπο και, όπως εδώ, την έμπνευση του συγγραφέα – ο Μπούχμανν δημιουργεί τόσο πολυεπίπεδους μικρόκοσμους που μία ανάγνωση δεν είναι αρκετή για να τους κατανοήσεις. Εκείνο, ωστόσο, που ο κάθε  αναγνώστης αντιλαμβάνεται  με σαφήνεια εξαρχής είναι πως η γλώσσα είναι ένας ζωντανός σύνδεσμος μεταξύ των ανθρώπων – λειτουργικός ή όχι, είναι κάτι που το επιλέγει ο καθένας μας γιατί εκτός από μέσο επικοινωνίας, όπως λέει ο  Ngũgĩ wa Thiongʾo η γλώσσα είναι επίσης φορέας πολιτισμού. 















Σημειώσεις: Οι στίχοι του Σαίξπηρ, από το Ρωμαίος και Ιουλιέτα, είναι:    "What's in a name? that which we call a rose / By any other name would smell as sweet." // Το ασπρόμαυρο εικαστικό με τον Πύργο της Βαβέλ είναι του γερμανού Athanasius Kircher ενός ιησουίτη λογίου και πολυμαθή τον οποίο έχουν συγκρίνει, για το τεράστιο εύρος των ενδιαφερόντων του, με τον Λεονάρντο ντα Βίντσι. / Το δεύτερο εικαστικό είναι λεπτομέρεια του εξωφύλλου από το "Το βλέμμα" (2ΟΟ7) του Αλέξανδρου Ίσαρη. / Μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ τον μεταφραστή να μιλά για την βαβελική γλώσσα, τον γερμανό συγγραφέα,  κ.ά. ενδιαφέροντα.